Liefdesbrieven als volières: getekende post van Peter Vos

Tekeningen

Duizend onbekende brieven met prachtige tekeningen stuurde tekenaar Peter Vos aan geliefdes en vrienden als Renate Rubinstein. Een keuze daaruit wordt nu voor het eerst gepubliceerd in het boek Getekende brieven. Een exclusieve voorpublicatie.

Jeugdwerk: voetballer Abbe Lenstra getekend door Peter Vos op brief aan Louis Andriesse, 1950

Soms lijken de liefdesbrieven van tekenaar Peter Vos wel volières, zo veel vogels zijn er in getekend, schrijft kunsthistoricus Eddy de Jongh in de inleiding bij het boek Peter Vos – Getekende brieven, dat 11 februari verschijnt. Het is een keuze van ruim 150 rijk geïllustreerde, nooit eerder gepubliceerde brieven die Vos (1935-2010) stuurde van de jaren vijftig tot aan zijn dood. Aan vrienden als schrijfster Renate Rubinstein en componist Louis Andriessen en geliefden als Fritzi Harmsen van Beek en Saïda Lokhorst: zijn grote liefde uit de laatste decennia van zijn leven .

Peter Vos heeft „waanzinnig veel getekend”, zegt kunsthistoricus Jan Piet Filedt Kok, die ruim duizend brieven van Vos opspoorde en het boek met Eddy de Jongh samenstelde. In de jaren zeventig werd Vos bekend als illustrator – hij tekende voor Vrij Nederland, hij illustreerde de succesvolle reeks Sprookjes van de Lage Landen, en verzon en tekende het beroemde Beestenkwartet, met de Kloothommel, de Sloddervos en de Schijtlijster, in zijn kenmerkende inkttekeningen vol stippels en streepjes. Uit 1970, nog altijd in druk.

Vos kreeg genoeg van het illustreren, en wilde weer eigen werk maken: hij ging vaak in Artis zitten tekenen, onder meer met zijn zoon, Sander. Vooral om vogels te tekenen. „Bij het maken van een tentoonstelling in Utrecht vlak voor zijn dood in 2010 kwam ik in aanraking met hem en realiseerde ik me hoe uitzonderlijk zijn tekeningen van de Metamorfosen zijn, waarop hij mensen in vogels liet veranderen”, vertelt Filedt Kok. Dat leidde tot een tentoonstelling over dit thema in 2013, waarbij hij ook een aantal van de rijk geïllustreerde brieven van Vos tegenkwam. „Die moeten bewaard blijven, daarom ben ik er achteraan gegaan.” Het hele land reisde hij af om bij vrienden en geliefden van Vos de brieven te vinden en te laten scannen.

Brief aan Renate Rubinstein, najaar 1967. Peter Vos

„In zijn brieven zie je hoe fantasierijk hij was en hoe goed hij tekenen kon”, zegt Filedt Kok. „Ze zijn heel persoonlijk en direct, hij besteedde er erg veel aandacht aan – hij was een tekenaar met literaire ambities. Je kan zijn artistieke ontwikkeling in die brieven volgen, van een zoekende kunststudent, die met expressieve en fantasierijke tekenstijlen experimenteerde, naar een realistische vogeltekenaar.” Het is een uniek onderdeel van zijn werk.”

Veel afzenders hebben met zorg Vos’ prachtig geïllustreerde brieven bewaard, brieven die vaak ook van vorm nog bijzonder waren: gevouwen als vogels, met uitklap-bladen. „Dat kun je eigenlijk niet in een boek weergeven,” aldus Filedt Kok. In de documentaire Vogelparadijs – Peter Vos, tekenaar van David de Jongh, die in maart door de NTR wordt uitgezonden, is onder meer te zien hoe die brieven uitgeklapt worden.

Letters in vogelvorm

In het Haags Gemeentemuseum is naar aanleiding van het Getekende brieven-boek een kleine tentoonstelling gewijd aan vooral de brieven uit Vos’ beginperiode. Daarin zijn vaak expressieve tekeningen te zien, van mensen en fabeldieren, met gewassen inkt. Zoals een tekening (Schildershemel) in een brief over zijn grote voorbeelden in de kunst, Rembrandt, Goya en Henri de Toulouse Lautrec, die bij een biljarttafel staan. Hij tekende ook vaak prachtige beginletters, in vogelvorm. En hij signeerde vaak met een pulcinel, een snavelvormig gebocheld Jan Klaassen-achtig figuurtje uit de Italiaanse commedia dell’ arte. „Toen hij van zijn eerste vrouw gescheiden was, kreeg zijn pulcinel vleugels”, vertelt Filedt Kok.

Vouwbrief aan Saïda Lokhorst uit Lunteren, 16 april 1992. Brief in pen en aquarel met zwartkopegel en opschrift op etiket: uw tekeningenleverancier wenst u een vrolijk pasen. Peter Vos

Dan is het nog een kleine stap naar vogels, realistische vogels, waarmee Peter Vos in zijn latere jaren zijn brieven volstopte. Zijn tekenstijl wordt rustiger en realistischer. Vos was een vogelliefhebber, net als collega-tekenaar Peter van Straaten. „Ik meen daar levenslust in te herkennen”, zegt Vos over zijn fascinatie voor vogels, in de documentaire Vogelparadijs.

Het boek Getekende brieven is een eerste poging om Peter Vos’ bijzondere brieven te bewaren, zegt Filedt Kok – hij denkt dat er nog meer brieven moeten zijn in privébezit. Mochten er nog mensen zijn die onbekende brieven van Peter Vos hebben – zij kunnen zich bij hem melden, zegt Filedt Kok.