Commentaar

Klem in eigen bubble

Feiten, feiten, feiten. De oude philosophes uit de Verlichting dachten zeker te weten dat we in een wereld vol feiten leven. Wij mensen, de rationele wezens, hoeven die feiten dan alleen nog maar te ontdekken en in de juiste volgorde te zetten. Zo zal de empirische waarheid zich openbaren - onbelast met emotie of vooringenomenheid. Wat een bevrijding van de oude middeleeuwse manier van kijken! Daarbij was de waarheid al gegeven (meestal iets met Christus) en die moest vervolgens alleen worden teruggevonden in de rommelige werkelijkheid. Dat leidde tot interpretatiekunst van het hoogste niveau, maar niet tot veel begrip van de werkelijkheid buiten de middeleeuwse bubble.

Dat Verlichtingsmodel van rationeel subject en objectieve feiten heeft de wetenschap veel autonomie gebracht, maar zelfs in de Verlichting wisten sommigen al (vooral David Hume) dat het onzin is. We kijken altijd met vooringenomenheid naar de werkelijkheid. En ja, vooral dankzij wetenschappelijk debatten à la Karl Popper en keiharde wetenschappelijke strijd à la Bruno Latour kunnen we onze bubble ontstijgen, zij het met moeite.

Nu wetenschap overal in de samenleving opduikt, ook in politiek omstreden arena’s, accepteren veel mensen niet altijd onmiddellijk het oordeel van de wetenschapper. In essentie is dat een algemeen sociaal proces: bijna niemand heeft nog vanzelfsprekend gezag. Verderop in de bijlage beschrijft Marcel aan de Brugh hoe deze conflicten ontstaan als wetenschap als beleidswapen wordt ingezet, terwijl daar morele overtuiging en respect voor de ander de oplossing zouden moeten brengen. Juist waar morele kaders opspelen en mensen zich aangetast voelen in hun autonomie wordt er ruzie gemaakt over feiten tussen boze burger en overheid. De oude verlichtingsreflex – gewoon nog één keer uitleggen – werkt dan vaak niet meer. De fijne ironie is: Aan de Brugh laat zien dat ook hier de wetenschap ons weer op nieuwe ideeën kan brengen.