De beurzen en de bunkerbouwers

Beursweek

Terwijl de superrijken de apocalyps vrezen, is het op de financiële markten opvallend rustig. Gaat het nu wel of niet goed?

Banken in Noord- en Zuid-Europa lopen uit elkaar

Relletje in Nieuw Zeeland: de Amerikaanse miljardair Peter Thiel heeft daar het staatsburgerschap gekregen terwijl hij er zich formeel niet voor kwalificeerde. Thiel, stichter van betaaldienst PayPal en sindsdien durfinvesteerder in tech-bedrijven, had al een landgoed down, down under.

Hij blijkt niet de enige te zijn. Nieuw-Zeeland is in trek bij de superrijken, als toevluchtsoord voor als het allemaal fout gaat. De regering in Wellington heeft Thiel toch het staatsburgerschap verleend, op basis van ‘bijzondere omstandigheden’.

Er is hier op drie manieren sprake van enige ironie.

Nummer één: techbedrijven zelf zijn de kampioen van de ‘disruptie’, maar hun eigenaren dekken zich intussen in tegen de maatschappelijke en politiek gevolgen daarvan, mocht het allemaal uit de hand lopen: te grote ongelijkheid, maatschappelijke opstand, het volk dat met hooivorken en zeisen aan de poorten rammelt.

Ironie nummer twee: Thiel is wél adviseur van de regering-Trump. Als hij zo veel vertrouwen heeft in de agenda van deze ploeg, die Amerika weer Groot moet maken, waarom neemt hij dan een toevluchtsoord in Nieuw-Zeeland? On the Beach van Nevil Shute (1959) stond wellicht op de boekenlijst van zijn middelbare school, zoals bij veel mensen van zijn generatie. Daarin is Australië het laatste gebied dat nog onaangetast is na een grootschalige kernoorlog. Maar zoals de lezers weten, loopt dat verhaal niet goed af.

Ironie nummer drie: Thiels Amerikaanse westkust is niet alleen de broedplaats van de internetgiganten en technologische innovatie. Het is zélf een toevluchtsoord. Voor rijke Chinezen in dit geval, die er voor zichzelf of hun kinderen huizen kopen om naar te kunnen vertrekken als het ze thuis in China allemaal te heet onder de voeten wordt. Van Los Angeles tot aan Vancouver heeft een Chinese koopgolf de huizenprijzen hoog opgejaagd. Zo vlucht de Chinese tycoon naar een land waar de plaatselijke supperijken zich juist uit de voeten maken.

Weinig volatiliteit

Intussen is het op de plek waar al dat gevreesde onheil juist als eerste zou moeten worden opgemerkt, de financiële markten, opmerkelijk rustig. De volatiliteitsindex VIX van de beurs van Chicago schommelt zo’n beetje op een laag niveau tussen de 12 en 13 punten, en is gemiddeld zelfs gedaald sinds de verkiezing van Trump op 8 november vorig jaar. Dat kan uiteraard veranderen. Er is, zo valt bij Bloomberg te vinden, een stijgende belangstelling voor call-opties op de VIX. Dat zou inhouden dat veel beleggers zich indekken tegen een stijging van de beweeglijkheid op de financiële markten.

Het kan zijn dat de financiële markten op dit moment moeite hebben om uit te maken of alle snelle ontwikkelingen van dit moment gunstig, dan wel ongunstig zijn. Ja, de wereld wordt onzeker. Maar intussen is de regering-Trump druk bezig met het ontmantelen van de Dodd-Frank Act, die de financiële sector na de crisis aan banden legde.

En vrijdag bleek dat de voorzitter van de Commissie voor Financiële Dienstverlening van het Huis van Afgevaardigden, Patrick McHenry, een brief schreef naar voorzitter Janet Yellen van de centrale bank, de Fed. Daarin draagt hij haar op niet langer mee te werken aan internationale akkoorden die de financiële stabiliteit moeten bevorderen (kapitaalseisen voor banken bijvoorbeeld).

Pas als er nieuwe Fed-bestuursleden zijn benoemd, zou de bank daarmee door mogen gaan. Hoewel de Fed zich niet direct naar zo’n order zal gedragen, wordt het voorval wel gezien als een aanval op de onafhankelijkheid van de centrale bank.

Misschien dat Europa ditmaal de primeur krijgt om een nieuwe golf van financiële onrust te starten. Dit weekeinde wordt vermoedelijk beslist over het lot van Francois Fillon, tot nu toe de voornaamste tegenstander van Marine Le Pen in de Franse presidentsverkiezingen over krap drie maanden.

Mocht een financieel schandaal Fillon fataal worden, dan kan het alsnog spannend worden in Parijs. Een windvaantje waaraan dit af te lezen valt, is het renteverschil tussen Franse en Duitse staatsleningen. Dat loopt de laatste tijd wat op, en dat is heel wat in een markt die in een dwangbuis zit.

De steunaankopen van de Europese Centrale Bank dempen doorgaans de grote bewegingen in staatsleningen van de eurolanden. Maar nu de Duitse inflatie oploopt (al blijft de kerninflatie zonder voeding en energie, laag), zwelt de roep steeds sterker aan om dat opkoopprogramma vroeg af te bouwen.

Of dat gebeurt? Politieke risico’s wegen zwaar in 2017. De inzet voor de eurozone, onder meer af te lezen uit de stijgende overschotten en tekorten die banken bij elkaar hebben uitstaan (in het zogeheten Target2-systeem), is enorm. De mogelijke disruptie komt niet alleen uit de VS.