Zielenpoten

Eerst dacht ik even aan De Speld, aan zo’n geestig nepbericht dat je op het verkeerde been zet en waarna het lastig is nog een serieus bericht tot je te nemen, omdat de werkelijkheid nu eenmaal vaak even bizar, satirisch aandoet als de werkelijkheid. Maar het bericht was echt. Er zijn reëel bestaande mensen in de hoofdstad die er onder gebukt gaan dat er in hun paspoort onder ‘geboorteplaats’ iets anders staat dan Amsterdam. Daardoor kunnen zij zich niet als Amsterdammers beschouwen, vinden zij zelf, en dat is heel erg. De oorzaken zijn vaak praktisch van aard. Het komt voor dat een bevalling buiten 020 moet plaatshebben, bijvoorbeeld wegens plaatsgebrek in de ziekenhuizen, en dan zitten de slachtoffers de rest van hun leven opgezadeld met plaatsnamen als ‘Apeldoorn’ of ‘Alkmaar’ in hun paspoort. Voor sommigen is dat een nauwelijks te dragen psychische last.

Uit begrip voor dit uitzichtloos en ondraaglijk lijden wil Ziekenhuis Amstelland enkele kraamkamers als Amsterdams grondgebied laten boekstaven. Ook dat is geen grap. „Met Amstelveen heb ik weinig”, huilt een student in Het Parool. Want ja: als hem nu wordt gevraagd waar hij geboren is, dan kan hij niet ‘Amsterdam’ zeggen en dat vindt hij „jammer”.

Nee, niet jammer, het leed zit veel dieper dan dat. Een moeder klaagt dat haar zoon het gruwelijke feit dat hij buiten de stad is geboren „zijn leven lang zal moeten uitleggen”. Een ander komt er maar niet overheen dat ze zich vanwege haar geboorte net buiten de stadsgrenzen „eigenlijk geen Amsterdammer mag noemen”. Misschien is het een troost voor al deze getroffenen dat ze niet alleen zijn. Het lot wordt gedeeld door velen in hun omgeving. Laat de cijfers dienen als balsem op hun gekwetste zieltjes: van de huidige 835.000 inwoners zijn slechts 334.000 hier geboren. Ja, echt waar. De rest komt overal en nergens vandaan, ze studeren en werken hier, velen trekken weer verder, dat brengt een open en dynamische stad met zich mee. Momenteel groeit de stad als kool, allemaal mensen die zich aangetrokken voelen en die zich na hun inschrijving op de borst kloppen als Amsterdammer.

Veel allochtonen noemen zich eerder Amsterdammer dan Nederlander, zo blij zijn ze met hun Amsterdammerschap, waar zij volgens de geborneerde zielenpoten in Het Parool — ‘jammer, geen Amsterdammer’ — dus eigenlijk geen recht op hebben. Volgens het Blut und Boden-denken van deze figuren heeft burgemeester Eberhard van der Laan niet alleen te dealen met zijn longkanker, maar welbeschouwd ook met het gezwel ‘Leiden’ in zijn paspoort.

Wat de geïnterviewden in Het Parool ook niet weten, kennelijk, is wat de buitenlandse toeristen wordt verteld over de drie beroemdste Amsterdammers aller tijden. In rondvaartboten vallen altijd weer de namen Rembrandt (Leiden), Anne Frank (Frankfurt am Mein) en Johan Cruijff. Volgens het benauwde wereldbeeld van de 020-nationalisten was alleen Cruijff een Amsterdammer. Wel jammer voor hen dat Johan al op jonge leeftijd zijn heil zocht in Vinkeveen en Barcelona. Eigenlijk onverteerbaar.