‘Wij staan helemaal niet zwak in de Brexit-onderhandelingen’

Michael Gove Hij was een van de drijvende krachten achter de Brexit-campagne. Na het referendum verraadde hij zijn vriend Boris Johnson en werd ontslagen. Nu is Michael Gove weer opgekrabbeld.

Foto Ben Stansall/AFP

Als Michael Gove informatie niet wil prijsgeven, gaan zijn ogen twinkelen. Hoe heeft u het interview met Donald Trump in The Times geregeld? Doorzetten. Twinkel, twinkel. Speelde Rupert Murdoch een rol? Hij is de eigenaar van The Times. Twinkel, twinkel. Was u verbaasd toen de vader van Boris Johnson zei ‘ook gij, Brutus’, toen u te elfder ure uw steun introk voor zijn gooi naar het premierschap?

„Ik wist al langer dat Stanley Johnson zijn Shakespeare kent.”

Het is een memorabele week voor Gove. Zeven maanden na het referendum is het zo ver: met grote meerderheid stemde het Lagerhuis woensdag in met uittreden. Voor Gove is dat een belangrijk moment en een mooie overwinning. Hij was een bepalend gezicht in de campagne voor uittreding, maar kon de zege na het referendum nauwelijks vieren. Hij faalde in zijn poging premier te worden, verried voor de ogen van de natie zijn goede vriend Boris Johnson en werd door May ontslagen als minister. „Meer dan ooit ben ik overtuigd dat Brexit de juiste keuze is”, zegt Gove, tegen een select gezelschap buitenlandse journalisten.

„Het is de beste middenweg om te bewandelen in Europa.”

Hoe kunt u een breuk als de Brexit zien als een middenweg?

„Er zijn twee stromingen in Europa die een antwoord proberen te bieden op de uitdagingen waar we voor staan. Je hebt de zienswijze dat meer integratie nodig is. Dat is wat mensen als Jean-Claude Juncker vinden. Ze erkennen dat Europa in de problemen zit, maar redeneren dat meer Europa de enige oplossing is. Aan de andere kant heb je een populistische revolte met Le Pen in Frankrijk, de AfD in Duitsland en Wilders in Nederland. Tussen deze extremen willen wij Britten een parlementaire democratie met vrijhandel en vriendschappelijke samenwerking met Europa. Tussen Viktor Orbán in Hongarije en Guy Verhofstadt in het Europees Parlement zit Theresa May fraai in het midden.”

Wat is het grootste probleem in Europa?

„De drijvende kracht achter populisme is een breder politiek falen en een gebrek aan respect voor democratie. Gouden Dageraad [een extreemrechtse partij, red.] zit in het Griekse parlement, mede als gevolg van de wijze waarop binnen de eurozone besluiten genomen worden. Wat is er mis met een vertegenwoordigende democratie, waar politici ter verantwoording geroepen kunnen worden?”

De keuze van de Britten om uit te treden, is volgens Gove weloverwogen. In de onderhandelingen met de EU zal blijken dat het in staat is om een evenwichtige boedelscheiding en een toekomstig handelsakkoord te krijgen. „Wij blijven Europa toegang gunnen tot onze markten. Wij blijven open voor Europese banken en bedrijven om onze kapitaalmarkt te betreden. Wij blijven de oostgrens van de NAVO verdedigen”, zegt Gove. Dit zijn de nauwelijks verholen dreigementen die vaker te horen zijn in Londen dezer dagen.

Niemand die beweert dat de Britten de toegang tot de Londense City dichtgooien of zichzelf uit de NAVO terugtrekken als de onderhandelingen over Brexit uitmonden in ruzie: daar zijn ook de belangen van het VK te groot voor. Wel klinkt steeds vaker de redenering dat deze troeven gebruikt kunnen worden om de 27 overige EU-lidstaten tegen elkaar uit te spelen. Is Nederland werkelijk bereid een akkoord met de Britten te sluiten waar Shell, Unilever, ING en ABN Amro slechter van worden? Zullen de Baltische staten langdurige ruzie riskeren met het Verenigd Koninkrijk, zeker in geval de volgende Franse president in het Rusland van Poetin geen gevaar ziet?

Gove vindt het ongepast om verder in te gaan op dit soort mogelijke troeven. „Wij staan helemaal niet zwak”, zegt hij. Gove is overtuigd dat zijn land een belangrijke rol te spelen heeft in de wereld. Het was volgens hem geen toeval dat Donald Trump graag Theresa May als eerste wilde ontvangen op het Witte Huis. Voor Gove was die ontmoeting van extra belang. Zijn vraaggesprek met Trump maakte duidelijk dat Gove snel opkrabbelt: hij was weer de talk of the town. De backbencher had eerder een onderhoud met de president van de belangrijkste bondgenoot dan premier May.

Gove is gefascineerd door Trump.

„Hij ziet zichzelf werkelijk als tribunus plebis, als volkstribuun, die met een zakeninstinct politieke zaken aanpakt.”

Wat vindt u van het inreisverbod van Trump?

„Ik denk dat de maatregel contraproductief is en de toepassing te rigide en onhandig. Maar ik vind ook dat Amerika, zoals ieder soeverein land, het recht heeft te bepalen wie het toelaat.”

Was het fout van May om zo snel een onberekenbare leider als Trump te bezoeken?

„Nee. Als de Duitse bondskanselier of de Poolse premier gevraagd waren als eerste komen, hadden ze dat ook gedaan. Het is verstandig van May. Leiders als Trump, voor wie imago zo belangrijk is, waarderen het als zij kritiek binnenskamers krijgen. Diplomatie is effectiever achter gesloten deuren.”

Heeft May Trump kunnen temperen? Zij was nog niet weg of hij kondigde het inreisverbod aan.

„De premier heeft de Amerikaanse toewijding aan de NAVO veilig gesteld. Zij heeft hem laten erkennen honderd procent achter het samenwerkingsverband te staan. De Baltische Staten zijn vandaag veiliger omdat May naar het Witte Huis is gegaan.”