Volkswagen heeft in Europa minder te vrezen

Dieselgate

Terwijl de autofabrikant in de VS al 25 miljard dollar aan schikkingen trof, is er in Europa nog nauwelijks iets uitgekeerd.

In Europa leveren de meeste zaken voor de eisers nog niets op. Volkswagen ontkent zelfs dat de sjoemelsoftware Europese regels overtreedt. Foto Getty Images

Bijna 25 miljard dollar aan schikkingen en boetes heeft Volkswagen betaald om de Amerikaanse Justitie en een half miljoen Amerikaanse autobezitters van zich af te slaan. In Europa, waar met negen miljoen auto’s een veelvoud aan diesels met omstreden software rondrijdt, moet de beslissende ronde in het gevecht om de schadevergoedingen nog beginnen. Op een uitgestrekte hand van het concern uit Wolfsburg hoeven Europese eisers niet te rekenen.

Oscar van Oorschot zucht diep zodra het woord Volkswagen valt. In het najaar van 2015 bond de advocaat met zijn stichting ‘Volkswagenaudiclaim’ namens 6.000 dieselrijders de strijd aan met de autofabrikant. Het liep op niets uit. De Amsterdamse rechter verwierp vorige zomer een verzoek om VW-managers en autodealers te horen als getuigen over hun verantwoordelijkheid voor de fraude, waarmee de procedure strandde. Er lopen al meerdere onderzoeken, stelde de rechtbank, onder meer van het concern zelf. Eerst maar eens kijken wat die opleveren. „En dus doen wij op dit moment niets meer”, zegt Van Oorschot gelaten.

Zoals de stichting van Van Oorschot zijn er vele in Europa. Allemaal proberen ze Volkswagen verantwoordelijk te houden voor het dieselschandaal, in de hoop een schadevergoeding te forceren die in de buurt komt van de duizenden dollars die VW in de VS betaalt bovenop de reparatie- of terugkoopkosten.

Zaak in Londen

Zo dient maandag in Londen een zaak waarin 20.000 Britse autobezitters genoegdoening eisen van de autobouwer. Woensdag ving een Belgische dieselrijder bot bij de rechter in Brussel. In Duitsland, waar verreweg de meeste diesels met omstreden software zijn verkocht, zijn zelfs al duizenden schadeprocedures aangemeld.

Maar de meeste zaken leveren voor de eisers voorlopig niets op. Volkswagen ontkent zelfs – brutaal genoeg - dat de sjoemelsoftware Europese regels overtreedt. En getuige de recente opmars van het aandeel en zelfverzekerde optredens van VW-topman Matthias Müller lijken zowel beleggers als bedrijf erop te vertrouwen dat met de Amerikaanse miljardenschikkingen inderdaad het ergste achter de rug is.

Met reden. Want ondanks dreigende taal van de Europese Commissie en nationale toezichthouders bijten de Europese autoriteiten vooralsnog niet door. Het Duitse ‘Kraftfahrt-Bundesamt’, een toezichthouder, heeft de sjoemelsoftware van Volkswagen weliswaar als illegaal bestempeld, het neemt genoegen met een ombouwactie zodat de diesels alsnog aan de regels voldoen. Van een waardedaling van de diesels zou geen sprake zijn.

Collectieve schadeprocedure

Daarbij ontbreekt in Europa de mogelijkheid van de zogeheten class action – de collectieve schadeprocedure naar Amerikaans model. Die houdt in dat een door de rechter opgelegde schadevergoeding betaald moet worden aan iedere Amerikaan zich in een vergelijkbare positie bevindt als de klager, zelfs al heeft hij niet eens weet van de zaak. Dat zet gedaagde partijen onder druk om te schikken en daarmee het risico op erger te voorkomen.

In Europese landen moeten eisers zich actief bij procedures aansluiten, wat leidt tot versnippering. Bovendiend ontmoedigen de hoge proceskosten een gang naar de rechter. Ook kunnen Amerikanen in tegenstelling tot Europeanen strafbetalingen eisen bovenop de schadevergoeding.

„Wij gaan in Europa nuchterder om met aansprakelijkheidsprocedures”, zegt Jeroen Kortmann, advocaat bij Stibbe en hoogleraar aan de UvA. Kortmann benadrukt dat in de VS VW-bezitters ‘overcompensatie’ kunnen verlangen. „Bij ons gaan schadevergoedingen alleen om daadwerkelijk geleden schade. De bedragen vallen daarom vaak lager uit.”

Naast procedures van autobezitters ziet Volkswagen zich in Europa geconfronteerd met gedupeerde beleggers. Zij verwijten onder anderen voormalig topman Martin Winterkorn van de fraude te hebben geweten, maanden voordat de buitenwereld werd geïnformeerd en de koers van het aandeel instortte.

Bij de Duitse rechter eisen internationale beleggers en vermogensbeheerders ruim 8 miljard euro, terwijl de Nederlandse Volkswagen Investor Settlement Foundation uit is op een schikking die wereldwijd verbindend wordt verklaard. Onderzoeken lopen nog, maar de juridische basis voor de claims van beleggers is dun, denkt analist Christian Ludwig van Bankhaus Lampe. „Ik ga ervan uit dat Volkswagen er in Europa met een paar blauwe ogen vanaf komt.”