Verkiezingsuitslag mogelijk later door handmatig tellen

Cyberveiligheid

Onduidelijkheid bij Kiesraad na besluit minister Plasterk om computers helemaal uit verkiezingsproces te bannen.

Foto Koen van Weel/ ANP

De uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart komt mogelijk niet op de avond zelf. Dat stelt de Kiesraad naar aanleiding van het besluit van minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) om de stemmen volledig handmatig te tellen uit angst voor hacks. Plasterk zelf zei woensdag nog dat zijn besluit alleen gevolgen had voor de timing van de definitieve uitslagen, niet voor de voorlopige uitslagen die worden gebruikt op de verkiezingsavond zelf.

„Daar stapt Plasterk iets te gemakkelijk overheen”, zegt Melle Bakker, secretaris-directeur van de Kiesraad tegen NRC. Hij wijst erop dat er geen wettelijke verplichting is voor de Kiesraad om al de dag zelf met een uitslag te komen. „Het is nog onduidelijk hoe lang het tellen zal duren, en hoe dat precies in zijn werk zal gaan.”

Gebrekkige beveiliging

Plasterk nam zijn besluit woensdag naar aanleiding van berichtgeving van RTL Nieuws waaruit bleek dat de software die wordt gebruikt bij het optellen van de stemmen (OSV genaamd) gebrekkige beveiliging heeft tegen hackers. Plasterk stelde eerder deze week een onderzoek in naar de software. Dat onderzoek loopt nog, maar Plasterk wilde niet wachten op de conclusies.

„Er mag geen enkele schaduw boven de uitslag van de komende Tweede Kamerverkiezingen hangen”, schreef de minister woensdag aan de Tweede Kamer.

„Langer wachten zou er alleen toe leiden dat de publicaties over de betrouwbaarheid van de programmatuur blijven aanhouden met als risico dat het vertrouwen in de betrouwbaarheid van de uitslag van de verkiezing erodeert.”

Op welke manier is het stemproces aangepast? NRC

Kritisch op besluit Plasterk

De Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB), die medeverantwoordelijk is voor het stemmen tellen, reageert zeer kritisch op Plasterks besluit. „Het is voornamelijk gedreven door mediaberichtgeving”, stelt de vereniging in een verklaring. Volgens de NVVB was het risico van hacks en manipulatie van de uitslagen in de verkiezingssoftware door eerder genomen maatregelen al nagenoeg uitgesloten. Er is door het besluit van Plasterk „meer menskracht nodig, het proces kost meer geld en de uitslag wordt later bekend”, aldus de NVVB, die het ook nog te vroeg vindt voor een inschatting van wanneer de uitslag dan wel bekend kan worden.

OSV is het softwaresysteem dat wordt gebruikt bij het gemeentelijk en landelijk optellen van de stemmen. Dat optellen moet nu dus handmatig gebeuren; onduidelijk is hoe. De Kiesraad opperde woensdag de mogelijkheid om met rekenmachines aan de slag te gaan, of met het programma Excel. Ook dat programma is niet geheel veilig voor hacks.

Overigens waren kwetsbaarheden in OSV al in 2011 bij de Kiesraad bekend, maar die besloot er na onderzoek door IT-bedrijf Software Improvement Group niets in aan te passen. OSV is ook bij eerdere verkiezingen gebruikt. Als de software nu te onbetrouwbaar wordt geacht; wat zegt dat over eerdere uitslagen? „Daarover kunnen we nu niks zeggen”, zegt Plasterks woordvoerder Edmond Messchaert.

“Dit besluit richt zich niet op voorgaande verkiezingen maar op de aankomende - ook vanwege recente geopolitieke gebeurtenissen.”

Amerikaanse inlichtingendiensten concludeerden onlangs dat de presidentsverkiezingen in dat land doelwit zijn geweest van Russische hacks, ook Plasterk benoemt de Russen in media-interviews expliciet als potentiële daders. De hacks in de VS waren volgens Amerikaanse diensten overigens gericht op computers van politieke partijen en het verspreiden van nepnieuws - voor zover bekend niet op het inbreken op telsystemen. Moskou ontkent elke betrokkenheid.