NRC checkt: ‘Vergrijzing verklaart maar 15 procent van stijging zorgkosten’

Dat zei publiciste Mirjam de Rijk in een tv-programma van omroep Max over de zorg

Foto Roos Koole/ANP

De aanleiding

Over de zorg is onrust in de samenleving en daarom wijdde omroep Max er 23 januari op prime-time een tv-programma aan. De uitzending Nationaal zorgdebat van „dé omroep voor 50-plussers” ging vooral over ouderen. „Hoe kan het dat vooral kwetsbare ouderen de dupe zijn van de bezuinigingen?” opent presentator Cees Grimbergen. Presentator Elles de Bruin zegt later tegen publiciste Mirjam de Rijk dat de komende jaren het aantal 80-plussers verdubbelt. „Dat is een explosie van de kosten. Dus dat er iets gedaan moet worden, is heel reëel.” De Rijk antwoordt: „Nou, dat is heel betrekkelijk. De vergrijzing verklaart maar 15 procent van de stijging van de zorgkosten. Het is helemaal niet zo dat daardoor die zorg zoveel duurder wordt.” De Rijk schreef voor weekblad De Groene Amsterdammer artikelen over de zorg. Tot 2014 was ze wethouder voor GroenLinks in Utrecht.

Waar is het op gebaseerd?

De Rijk verwijst naar een rapport uit 2011 van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Daarin staat inderdaad dat 15 procent van de kostenstijging tussen 1990 en 2010 te verklaren is door de vergrijzing. Prijsstijgingen ( hogere salarissen, duurdere geneesmiddelen) verklaren 35 procent van de uitgavengroei. De overige 50 procent komt door „een complex van oorzaken als verruimde indicaties, groei van het aantal patiënten, intensievere behandelingen en de inzet van nieuwe medische technologie.”

En, klopt het?

De cijfers in het RIVM-rapport zijn oud, maar Johan Polder, gezondheidseconoom bij het RIVM en aan de Universiteit van Tilburg, denkt dat ze nog steeds behoorlijk kloppen. Polder denkt wel dat het aandeel vergrijzing in de toekomstige stijging van de zorgkosten groter zal zijn. Een precies getal kan het RIVM niet noemen maar het wordt dus hoger dan 15 procent.

Dat komt omdat de vergrijzing pas net begonnen is. De snelle toename van het aantal 65-plussers begon na 2010, toen de eerste babyboomers met pensioen gingen, en bereikt een hoogtepunt in 2040. Omdat de vergijzing pas na 2010 op stoom komt, zijn juist de cijfers na 2010 belangrijk als je wil bepalen hoeveel de vergrijzing bijdraagt aan de stijging van de zorgkosten.

Cijfers van het Centraal Planbureau geven een indicatie van die stijging. Uit een vorig jaar gepubliceerde raming voor de zorgkosten volgt dat de vergrijzing 23 procent van de stijging van de zorgkosten veroorzaakt tussen 2018 en 2021. Tussen 1990 en 2010 droeg de vergrijzing voor 10 procent bij. Anders dan het RIVM kijkt het CPB naar de reële stijging van zorgkosten, zonder prijsstijgingen.

Dat de vergrijzing een beperkt deel van de stijging van de zorguitgaven verklaart wordt breed onderschreven. Ook het CPB wijst op „de voortdurende ontwikkeling van nieuwe behandelmethoden”. Maar wat deze cijfers over het aandeel vergrijzing in de zorgkosten volgens Polder niet laten zien is de interactie tussen die nieuwe behandelmethoden, nieuwe ouderdomsziektes, en de vergrijzing. Het toegenomen aantal ouderen maakt meer gebruik van die nieuwe behandelingen. „Heupoperaties worden bijvoorbeeld steeds minder belastend voor patiënten. Dan vragen mensen eerder om een nieuwe heup, bijvoorbeeld omdat ze nog willen sporten.” Zo’n cijfer van 15 procent krijgt pas echt betekenis als je die interactie tussen zorginnovatie, epidemiologie en vergrijzing bekijkt, en dan, zegt Polder, „is de vergrijzing echt wel een dingetje.” Polder: „De voornaamste oorzaak van de kostenstijging is niet de vergrijzing, dat zijn nieuwe behandelingen. Maar als je zegt dat de vergrijzing maar een klein deel is maak je de vergrijzing te klein.”

Conclusie

Mirjam de Rijk zei bij omroep Max dat de vergrijzing maar 15 procent van de stijging van de zorgkosten verklaart. Dat cijfer is van voor 2010, terwijl de vergrijzing pas na 2010 op stoom komt. Daarom zal dat percentage volgens deskundigen de komende jaren toenemen. Maar omdat er geen hard actueel cijfer is en schattingen over de toekomstige zorgkosten onzeker zijn, beoordelen we de stelling als niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt