Commentaar

‘President’ Tusk brult te vroeg

Het was na twee weken onvriendelijke chaos in Washington een verademing: de klare taal van Europees ‘president’ Donald Tusk over het gevaar van de nieuwe Amerikaanse president voor Europa. Eindelijk iemand van statuur die de risico’s van de machtswisseling in Washington onderkent. Voor een keertje verzonk Europa eens niet in compromiszoekend gewauwel, maar sprak iemand in niet mis te verstane woorden over een onderwerp dat veel Europeanen bezighoudt.

Tusk is de permanente voorzitter van de vergadering van staats- en regeringsleiders, de Europese Raad. In een formele uitnodiging voor een vergadering van de Raad op Malta analyseerde hij de uitdagingen waar de EU voor staat. Tusk ziet drie bedreigingen. De opkomst van nationalisme en xenofobie in Europa, de neiging van de pro-Europese elite om populistische argumenten te omhelzen én bedreigingen van buiten.

Het meeste opzien baarde zijn analyse van dat laatste. Europa wordt geconfronteerd met een assertief China, een agressief Rusland, chaos in het Midden-Oosten en „onrustbarende verklaringen” van de nieuwe Amerikaanse regering, die van plan is om zeventig jaar Amerikaans buitenlands beleid overboord te zetten. Tusk plaatste de VS dus in hetzelfde rijtje als China en het Rusland van Poetin.

Op de analyse van Tusk is niet veel af te dingen. De EU kan niet floreren zonder vrijhandel en is voor veiligheid aangewezen op samenwerking met Washington. Trumps vijandige opmerkingen over de EU, zijn dreigen met protectionisme, zijn enthousiasme voor de Brexit en zijn minachting voor EU-kernland Duitsland duiden erop dat de EU inderdaad een probleem heeft met vaste partner VS.

Daar staat tegenover dat Trumps uitlatingen over Europa nog niet in daden zijn omgezet en dat hij herhaaldelijk heeft gezegd dat de toekomst van de NAVO niet in het geding is. De situatie, kortom, is zorgwekkend, maar nog niet verloren. Maatvoering in de omgang met de VS blijft daarom van belang en het is dan niet handig al te snel de escalatieladder op te rennen. Bovendien hebben verreweg de meeste regeringsleiders nog niet met Trump kennisgemaakt en het is wel zeker dat ze niet allemaal op dezelfde golflengte zitten als Tusk. De voorzitter waagde zich dus ver naar voren en legde de lat voor de Malta-top hoog.

De fikse taal van Tusk aan het Amerikaanse adres mag ook niet verhullen dat de EU al lang voor de verkiezing van Trump kampte met grote onvrede in de eigen gelederen. Trump is een éxtra probleem voor Europa, maar niet het belangrijkste.