Kiev wil Poetin voor zijn in de Donbas

Conflict in Oost-Oekraïne Kiev probeert, ondanks de wapenstilstand, terrein te veroveren in Oost-Oekraïne. „Groetjes aan de separatisten.” 

Auto’s van de OVSE en Oekraïense tanks staan voor een appartementencomplex in Avdiivka, Oost-Oekraïne. Foto Evgeniy Maloletka/AP

De separatisten werden compleet verrast. Op 23 december, even na middernacht, bezetten militairen van het 46ste bataljon van het Oekraïense leger Novoloehanske, een dorpje van nog geen vierduizend inwoners in het niemandsland tussen de linies. De Oekraïners gebruikten vrachtwagens zoals die wel vaker kwamen aanrijden bij de varkensboerderij aan het rand van het dorp. Toen de pro-Russische rebellen de volgende ochtend de inname ontdekten, hadden de Oekraïners zich al ingegraven. De frontlijn tussen Oekraïners en rebellen was een klein stukje opgeschoven.

Het verhaal over de inname van Novoloehanske werd opgetekend door journalist Christopher Miller van Radio Free Europe uit de mond van de commandant van het 46ste bataljon, Vjatsjeslav Vlasenko. Dezelfde Vlasenko deed zelf ook verslag op zijn facebookpagina:

„Vandaag heeft het bataljon ‘Donbas Oekraïne’ met succes een spectaculaire operatie afgerond ter bevrijding van Novoloehanske. Zonder verliezen. Groetjes aan de separatisten.”

Grijze zone

De Oekraïners maken er geen geheim van: ondanks het staakt-het-vuren en de akkoorden van Minsk, waarin de ‘contactlijn’ tussen de strijdende partijen is vastgelegd, nemen Oekraïense militairen nieuwe posities in de ‘grijze zone’ tussen de strijdende partijen. Twee dagen voor de inname van Novoloehanske hadden eenheden van de 154ste brigade even verderop een strategische heuveltop in de grijze zone veroverd. Bij de gevechten vielen doden en gewonden. „Onze militairen zijn in de tegenaanval gegaan, zijn opgerukt en hebben nieuwe posities ingenomen”, zo zei de Oekraïense minister van Defensie Oleksandr Toertsjinov twee dagen later bij een bezoek aan de 154ste brigade.

Sinds het ondertekenen van de akkoorden van Minsk II, in februari 2015, is er officieel een wapenstilstand van kracht in het oosten van Oekraïne. De realiteit is dat er elke dag geschoten wordt. Meestal beperken de gevechten zich tot het beschietingen over en weer. Soms ook proberen de partijen stellingen te veroveren in niemandsland. In de afgelopen maanden zijn de Oekraïners bijvoorbeeld al drie keer naar voren gegaan – in strijd met de akkoorden van Minsk. In december sneuvelden maar liefst 17 Oekraïense militairen.

Veldkeukens

Afgelopen weekend laaiden de gevechten in alle hevigheid op rond Avdiivka, een industrieel stadje op de frontlijn even ten noorden van Donetsk. Volgens Kiev probeerden separatisten Oekraïense stellingen aan te vallen. Volgens de rebellen waren het juist de Oekraïners die in de aanval gingen. Het netto-resultaat van de gevechten is dat er aan Oekraïense kant tenminste 10 militairen zijn gesneuveld, dat Avdiivka al dagenlang wordt beschoten met zware artillerie en dat er tenminste één burger is omgekomen.

De bijna 17.000 inwoners van Avdiivka zitten door de beschietingen bovendien nog steeds grotendeels zonder verwarming en elektriciteit bij temperaturen die ver onder het vriespunt liggen. De Oekraïense autoriteiten hebben veldkeukens ingericht om de bevolking van warm eten te voorzien.

Ook aan de kant van de separatisten kwamen er strijders om, als is niet geheel duidelijk hoeveel. Lokale media maken melding van inslagen in woonwijken in Donetsk en andere plaatsen. Daarbij zouden onder de burgerbevolking gewonden zijn gevallen.

Rond Avdiivka zijn er al eerder schermutselingen geweest. De stad ligt op een strategische plek, onder de rook van Donetsk. Bij het industrieterrein ten zuiden van de stad liggen de linies van Oekraïners en rebellen dicht tegen elkaar aan. De OVSE, dat waarnemers heeft in het conflictgebied, zou graag zien dat beide partijen het front naar achteren zouden brengen, maar onderhandelingen daarover mislukten tot nog toe.

Minsk-akkoorden

Het oplaaien van de gevechten kwam luttele uren nadat de Amerikaanse president Trump belde met de Russische president Poetin. Sommige waarnemers zagen een verband. De afgelopen week riep het Witte Huis de strijdende partijen op het staakt-het-vuren te respecteren. Maar anders dan in eerdere verklaringen van de regering-Obama werd het woord ‘Rusland’ zorgvuldig gemeden.

Dat Trump streeft naar betere verhoudingen met Moskou is geen geheim. Dat dit gevolgen kan hebben voor het conflict in Oost-Oekraïne, lijkt voor de hand te liggen. Poetins woordvoerder Dmitri Peskov liet weten dat de opgelaaide gevechten aanleiding waren tot een „snelle dialoog tussen de VS en Rusland, ook over Oekraïne.” Peskov repte met geen woord over Frankrijk en Duitsland, onder wiens leiding de Minsk-akkoorden werden uitonderhandeld.

Kiev vreest dat een slappe Amerikaanse houding Poetin in de verleiding kan brengen om ‘nieuwe feiten’ op het slagveld te creëren. De laatste keer dat dat gebeurde was in februari 2015, toen separatisten, gesteund door Russische eenheden, de enclave Debaltseve veroverden. De inkt van de Minsk-akkoorden was toen nog nauwelijks droog. Ook de seperatisten schenden over de hele linie het staakt-het-vuren.

Anders dan Washington spraken de EU en de NAVO Moskou wél aan op de escalatie: „We roepen Rusland op om zijn aanzienlijke invloed over de separatisten te gebruiken om het geweld te beëindigen”, zei secretaris-generaal Jens Stoltenberg in een verklaring. Merkel sprak deze week, tijdens een bezoek van president Porosjenko, opnieuw haar steun uit aan Oekraïne.

Maar afgelopen donderdag bleek ineens dat Washington niet van plan is van Moskou zijn gang te laten gaan. Trumps nieuwe VN-ambassadeur Nikki Haley uitte tijdens haar eerste vergadering in de Veiligheidsraad scherpe kritiek, en riep Rusland op om haar „agressieve acties” in Oekraïne te staken.

„We willen zeker betere relaties met Rusland, maar de nijpende situatie in Oost-Oekraïne vereist een duidelijke en harde veroordeling van Ruslands acties.”

Haley stelde dat er wat haar betreft geen erkenning komt van de Russische annexatie van de Krim. De hiermee samenhangende sancties zullen niet worden opgeheven.

Op het slagveld hadden die woorden nog weinig effect. Vrijdagochtend meldde de militaire leiding in Kiev dat Oekraïense posities over de hele frontlijn onder zwaar artillerievuur waren gekomen.

Referendum

De Oekraïense president Petro Porosjenko zei ondertussen een referendum te willen organiseren over toetreding tot het Noord-Atlantische bondgenootschap. Hoe onrealistisch dat is, bleek eerder deze week toen een Oekraïens militair transport-toestel vanaf een Russisch boorplatform in de Zwarte Zee werd beschoten. De schade bleef beperkt tot één kogelgat. De kogel zal Kiev overhandigen aan het Internationaal Strafhof in Den Haag.