Column

Ik nomineer ‘decreet’ als woord van het jaar

Op woensdagen schrijft in NRC over kantoorclichés, op vrijdagen over interessante taalverschijnselen. Deze week: het woord ‘decreet’, een woord dat klinkt zoals het is.

Het woord van de dag, wat zeg ik, het woord van de week, is wat mij betreft het woord decreet. Het woord dat de wereld al sinds vrijdagavond in de ban houdt, ook al zo’n uitdrukking van de week, ‘in de ban’.

Collega Guus Valk schreef maandag in NRC dat „Donald Trump de Verenigde Staten per decreet in chaos stort”. Want dat doen de decreten van Trump en dat hoort natuurlijk ook bij een decreet. Een beetje decreet heeft impact. Als je een decreet uitvaardigt, wil je niet dat het daarna muisstil blijft.

Een decreet is niet bedoeld als ijsbrekertje in de kroeg, als opwarmertje in een verkilde relatie, of als een handreiking om de onderhandelingen mee vlot te trekken. Nee, met een decreet heb je een komeetinslag. Anders had je het wel beleid genoemd. Of overleg, of een voorstel. Maar ja, die moeten eerst langs de Senaat en het Congres en dan gaat iedereen zich er weer mee bemoeien.

Trump laat het ondertekende decreet zien dat immigratie uit zeven moslimlanden tijdelijk stop zet. Foto Pablo Martinez Monsivais/AP

Ik vind het een bijzonder woord, decreet. Omdat het precies zo klinkt als wat het is. Het is niet echt een onomatopee, zoals kwaken of koekoek, woorden waarvan de klank de betekenis onthult, maar het komt wel in de buurt. Decreet is een woord waarvan je VOELT wat het betekent.

Er zijn meer van dat soort woorden. Deze week vroeg ik op Twitter of mensen suggesties hadden en de voorbeelden stroomden binnen. Woorden als zompig, oelewapper, akela, buffel, graftak, bruut, sekreet, hork, ploert, murw en mandaat: woorden die als je ze uitspreekt, eigenlijk al hun betekenis verraden.

Dat is bij decreet ook. Het is een kreet met een lidwoord ervoor. Ik heb het even geprobeerd thuis, om een decreet te mompelen, of fluisterend uit te vaardigen, maar dat maakte totaal geen indruk op mijn katten. Een decreet maakt lawaai. En je moet hem bekrachtigen met een handtekening. Eén handtekening is genoeg.

De Vlamingen schrikken niet van een decreet, sterker nog, die gebruiken het als woord voor een gewone wet. Maar wij Hollanders zijn decreten natuurlijk al heel lang niet meer gewend.

Ze hebben het steeds over de nieuwe politiek van Trump, maar ik associeer decreten meer met het Oude Testament. Daar had je decreten om, ik noemt maar wat, alle eerstgeborenen te laten doden en in de Nijl te gooien. Of Romeinse keizers en de Spaanse inquisitie, man, díé hadden decreten. En dan kwamen er herauten die met een rol perkament van stad tot stad trokken om ze voor te lezen op de markt nadat de kerkklokken de ganse bevolking bijeen hadden gebeierd. Zo is het nu ook weer.

Lees ook over de decreetdrift van Trump: Het regent decreten in Washington

Het volk wordt ingelicht, de ene helft is voor, de andere helft tegen, en het marktplein is Twitter, Facebook, CNN, Breitbart en Sean Spicer – het decreet is overal.

Ik las op de site van de NOS dat de vorige Amerikaanse president, Barack Obama, er aan het begin van zijn presidentschap ook veel had uitgevaardigd en dat ze daarna vanzelf afnamen. Maar daar ben ik niet zo zeker van. Trump lijkt me de man niet van het poldermodel. Je VOELT wat het betekent. Trump lijkt me een man van het decreet.

Het kon weleens het woord van het jaar worden.

Heeft u interessante taal gezien? Mail de redactie of laat het weten via @Japked op Twitter.