Herinneringen aan Jeroen Oerlemans

Tentoonstelling Vier maanden geleden werd fotograaf Jeroen Oerlemans doodgeschoten in Libië. Zijn vriendin Boes Hogewind vertelt hoe ze uit de foto’s van zijn reizen een selectie maakte.

Jonge Libische rebel, Libië, Tripoli, 2011 Foto Jeroen Oerlemans / De Beeldunie

Irak 2003. Libanon 2006. Haïti 2010. Libië 2011. Het is maar een kleine greep uit de landen die fotograaf Jeroen Oerlemans, die 2 oktober vorig jaar tijdens een reportage in Libië werd doorgeschoten, gedurende zijn leven bezocht. Op de tentoonstelling Jeroen Oerlemans 1970-2016, die vandaag in Museum Hilversum opent, zijn 32 foto’s te zien uit het omvangrijke oeuvre van Oerlemans. Krachtige beelden zijn het, stuk voor stuk, die getuigen van betrokkenheid en zijn gemaakt met gevoel voor esthetiek.

Neem de jonge Libische rebel die Oerlemans in 2011 fotografeerde: zelfbewust en toch kwetsbaar kijkt hij de camera in. Of het ontluisterende beeld uit 2006 van de man in Libanon die met een brandblusser bij de puinhopen staat van een flatgebouw dat net door Israëlische gevechtsvliegtuigen is gebombardeerd. En dan de gruwelijke foto van de Libanese hulpverlener in Qana die, na een Israëlisch bombardement, een dode baby omhoog houdt voor cameramensen. Oerlemans won er niet de World Press Photo mee, maar kreeg voor die foto wel een eervolle vermelding. „Ik wilde geen chronologisch verhaal over het werk van Jeroen tonen, maar zijn sterkste en meest esthetische beelden laten zien”, zegt initiatiefnemer Marcel Molle, voorzitter van de Canon Zilveren Camera. Kort nadat het nieuws over de dood van Oerlemans bekend werd, zocht Molle contact met de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). „Ik vond het belangrijk meteen iets op te zetten, het zou jammer zijn als zijn werk zomaar in het niets zou verdwijnen.”

De NVJ bracht Molle in contact met NRC-correspondent Joeri Boom, een goede vriend van Oerlemans. Samen met Museum Hilversum maakten ze een plan voor de tentoonstelling. Boes Hogewind, de vriendin van Oerlemans, maakte de selectie. „Dat was heel moeilijk”, vertelt ze. „Ik dacht eerst: dit kan ik helemaal niet. Bij al die beelden heb ik veel herinneringen. Gedurende zijn reizen was ik meestal thuis, ik maakte het allemaal niet direct mee, maar ik kende de verhalen en weet, als ik ernaar kijk, nog precies in welke periode van ons leven we waren.”

Uit een ruimere selectie koos Hogewind, met Molle, de beelden die haar het meest raakten. „Kill your darlings, dat was het wel. Jeroen heeft veel reportages gemaakt, ik had met gemak vier exposities met zijn foto’s kunnen samenstellen.” Hogewind koos uiteindelijk voor 32 losstaande beelden met een zekere tijdloosheid. „Jeroen maakte veel foto’s die het nieuws overstijgen. Hij kon geweldig fotograferen, ik vond dat hij een kunstenaar was, maar daar wilde hij niets van weten. Hij ging op pad om nieuws te verslaan, meer niet.”

Als voorbeeld noemt ze de foto die Oerlemans maakte van een Afghaanse man die zijn stem uitbrengt tijdens de eerste vrije verkiezingen voor het presidentschap. „Hij staat in een doorschijnend hokje, door het licht en de vorm is het net een schilderij.”

Een Afghaanse man stemt in de provincie Parwan, Jabal al Saraj, 2004. Foto Jeroen Oerlemans / De Beeldunie

Esthetiek in nieuwsfotografie, had Oerlemans daar dan moeite mee? „Nee, dat nou ook weer niet. Jeroen zei wel: als je de ballen hebt om tussen de kogels te staan, dan is het onzin om het niet mooi te mogen fotograferen. Maar een kunstenaar? Nee, dat vond hij te hoogdravend. Ik heb overigens ook gekozen voor beelden waar hem de kogels inderdaad om de oren vlogen.”

Molle zegt in Nederland geen andere fotograaf te kennen die keer op keer weer zo dicht bij de frontlinie zat. „Jeroen vond dat de verhalen verteld moesten worden. Daarnaast bleef hij oog houden voor het menselijke detail: een eenzaam portret van Saddam Hussein, achtergelaten op een muur bijvoorbeeld. Wat dat betreft was zijn werk heel compleet.”

Ook twee foto’s uit Libië, van rebellen in gevecht met IS, die Oerlemans in juni 2016 maakte, zijn in de tentoonstelling opgenomen. Het is huiveringwekkend om naar te kijken, wetend dat hij vier maanden daarna, in dezelfde stad, werd doodgeschoten door een scherpschutter van terreurbeweging Islamitische Staat.

Jeroen Oerlemans 1970-2016 is, naast de Canon Zilveren Camera expositie, t/m 12 maart te zien in Museum Hilversum. Zie: museumhilversum.nl