Corruptie onder de 44.000 euro? Geen probleem in Roemenië

Protesten in het hele land

De regering wil de ‘kleine’ corruptie uit het strafrecht halen. Ze wil haar eigen hachje redden, zeggen demonstranten.

Een gevangene kijkt door het raampje van de deur van zijn cel in de gevangenis van Jilava, onder Boekarest. Hij moet de cel delen met 23 anderen. De regering wil de overvolle gevangenis ontlasten door strafvermindering te geven. Foto Vadim Ghirda/AP

Andrei Burghelia maakt zich woensdagavond in Boekarest klaar om de straat op te gaan en te protesteren tegen de regering. Dat is al de derde keer deze maand. Net als de meer dan 250.000 andere Roemenen die woensdagavond in het hele land demonstreerden, is de 19-jarige student-ondernemer razend over de wetswijziging die het kabinet van de sociaal-democratische premier Sorin Grindeanu in de nacht van dinsdag op woensdag via noodverordening goedkeurde. Die maatregel dreigt volgens de demonstranten de voortvarende strijd van Roemeense aanklagers tegen de wijdverbreide corruptie in het land te fnuiken.

De voornaamste aanpassing is dat gevallen van ambtsmisbruik waarbij de financiële schade minder dan 200.000 lei (44.000 euro) bedraagt, voortaan niet meer onder het strafrecht vallen. Voor zaken die nog wel tot vervolging leiden gaat de maximumstraf van zeven naar drie jaar, of wordt volstaan met een boete. De regeringscoalitie tussen de sociaal-democratische PSD en het centrum-rechtse ALDE drukte het voorstel door ondanks de grootste burgerprotesten sinds de val van het communisme in 1989 en kritiek in eigen rangen. Minister van Ondernemen Florin Jianu kondigde donderdagochtend zijn ontslag aan. Amokmakers vochten woensdagavond in Boekarest met de oproerpolitie.

„Veel mensen zijn kwaad”, zegt Burghelia, die als student ondernemerschap in Boekarest onlangs nog de Team Academy in Amsterdam bezocht. In zijn thuisstad Constanta nam Burghelia het als middelbare scholier al op tegen de beruchte lokale PSD-burgemeester Radu Mazare, die inmiddels terechtstaat voor miljoenenzwendel met vergunningen.

Ambtsmisbruik

Om de weigerachtige burgemeester te dwingen wettelijk verplichte ov-subsidies voor scholieren echt in te voeren, spanden Burghelia en zijn medestudenten een zaak aan bij het anticorruptieagentschap DNA. Aanklacht: ambtsmisbruik, precies het vergrijp dat deze week in belangrijke mate uit het strafrecht gehaald werd. Na die actie bond Mazare in.

Het toont hoe jonge, voornamelijk stedelijke Roemenen hun vertrouwen niet stellen in politieke partijen, maar wel in instellingen zoals het anticorruptieagentschap. Het DNA doorbrak de traditionele sfeer van straffeloosheid onder de elites door tientallen sjoemelende politici en zakenlui voor de rechter te brengen.

PSD-politici als Mazare dingen overwegend naar de steun van oudere bewoners op het platteland of in afgetakelde woonkazernes. Zij stemmen vaak voor die vertegenwoordigers die hen regelmatige giften zoals suiker, olie of bloem toestoppen.

Bij de parlementsverkiezingen van december beloofde de PSD een verhoging van de pensioenleeftijd en lonen. Eenmaal aan de macht, ging de aandacht meteen richting inperking van het anticorruptieapparaat. Het kabinet wil met de noodverordening naar eigen zeggen het strafrecht in overeenstemming brengen met uitspraken van het grondwettelijke hof.

Een tweede wetsvoorstel, over strafvermindering voor een hele reeks vergrijpen, moet nog parlementaire goedkeuring krijgen. Dat moet volgens de regering de overbevolking van gevangenissen oplossen.

De wetswijzigingen lijken vooral de problemen op te lossen van politici als PSD-leider Liviu Dragnea. Ook hij was verdachte in een zaak van ambtsmisbruik met schade onder 200.000 lei. Hij kon al geen premier worden vanwege een eerdere veroordeling voor poging tot fraude bij een referendum in 2012. De straatprotesten omschreef hij eerder als „het begin van een staatsgreep”.

Voormalig PSD-premier Victor Ponta moest eind 2015 aftreden na een nachtclubbrand met 64 doden. Die leidde tot grootschalige protesten tegen een overheid die wetten en veiligheidsvoorschriften niet handhaaft. Ponta was op dat moment al de eerste Roemeense premier die aangeklaagd werd tijdens het uitoefenen van zijn ambt, voor belastingontduiking en betrokkenheid bij witwassen.

De situatie is frustrerend voor ambitieuze jongeren. Als ondernemer ontwikkelt Burghelia, naast zijn studies, een wanbetalersdatabank voor bedrijven. Nieuws over het inperken van de strijd tegen corruptie, deed potentiële investeerders schrikken.

Bij de EU-toetreding in 2007 riep de Europese Commissie een bijzonder toezichtsmechanisme inzake justitiële hervormingen en corruptiebestrijding in het leven voor Roemenië. Voorzitter van de Commissie Jean-Claude Juncker en vicevoorzitter Frans Timmermans verklaarden woensdag gezamenlijk dat „de strijd tegen corruptie bevorderd moet worden en niet ongedaan gemaakt”.