Californië neemt het voortouw in verzet tegen Trump

Amerika’s economisch belangrijkste staat kiest de weg van de meeste weerstand tegen Washington. „Trump heeft een slapende reus gewekt.”

Nadat bekend werd dat Trump middels een executive order inwoners van zeven landen de toegang tot de VS ontzegde, kwamen duizenden mensen demonstreren bij luchthavens door heel het land. Zo ook in Los Angeles. Foto Josh Edelson/AFP

Toen de internationale vertrekhal van de luchthaven in Los Angeles vrijdag stil kwam te liggen door een anti-Trump-demonstratie, dook Joss Whedon op met een handgeschreven bord. Reizigers konden niet weg, bagage was onvindbaar. Whedon begreep dat dit vervelend was voor wie net tien uur in een vliegtuig uit Tokio had doorgebracht. “Excuses voor het ongemak”, had hij op het kartonnen bord gezet. “Maar de republiek ligt onder vuur.”

In Hollywood is scenarioschrijver/regisseur Whedon bekend van Toy Story (1995) en The Avengers (2012). Net als acteur Tim Robbins en andere beroemdheden voegde hij zich het afgelopen weekend bij de protesten in Californische steden als San Francisco, San Diego en Los Angeles. Want binnen ‘the resistance’ - het verzet - tegen president Trump heeft de kuststaat het voortouw genomen.

Net als de technologie-branche in Silicon Valley, de politiek in hoofdstad Sacramento en de Hollywood-elite stond het overgrote deel van de Californische kiezers in november achter Hillary Clinton. Sinds Trump zegevierde, vormen zij de eerste linie van de weerstand. Als vanzelf zijn de gigantische demonstraties rond Trumps inauguratie overgegaan in massale protesten op vliegvelden tegen de tijdelijke ban op immigratie uit zeven moslimlanden.

“Trump heeft een slapende reus gewekt”, zegt Matt Leonard van de milieugroep 350.org in Oakland. “De sociale beweging – of het nu gaat om milieu, immigratie, racisme of gelijke rechten – heeft een stoot energie gekregen.”

Woensdag ontaardden protesten op de campus van Berkeley tegen een spreekbeurt van de radicaal rechtse provocateur en Trump-aanhanger Milo Yiannopoulos in flinke rellen en brandstichting. Prompt dreigde Trump via twitter – en in hoofdletters – de federale financiering van de universiteit stop te zetten na deze „inbreuk op de vrijheid van meningsuiting” en vertoon van „geweld jegens andersdenkenden”.

BERKELEY, CA - FEBRUARY 1: A “Make America Great Again” hat is burnt on the UC Berkeley campus during a protest on February 1, 2017 in Berkeley, California. A speech by controversial Breitbart writer Milo Yiannopoulos, who was scheduled to speak at the university, was cancelled after protesters and police engaged in violent skirmishes. Elijah Nouvelage/Getty Images/AFP
== FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY ==
BERKELEY, CA - FEBRUARY 1: Rainbow colors light up a building at UC Berkeley on February 1, 2017 in Berkeley, California. A speech by controversial Breitbart writer Milo Yiannopoulos, who was scheduled to speak at the university, was cancelled after protesters and police engaged in violent skirmishes. Elijah Nouvelage/Getty Images/AFP
== FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY ==
BERKELEY, CA - FEBRUARY 1: People protesting controversial Breitbart writer Milo Yiannopoulos march in the street on February 1, 2017 in Berkeley, California. A scheduled speech by Yiannopoulos was cancelled after protesters and police engaged in violent skirmishes. Elijah Nouvelage/Getty Images/AFP
== FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY ==
Police officers prepare to deploy a skirmish line after a student protest turned violent at UC Berkeley during a demonstration over right-wing speaker Milo Yiannopoulos, who was forced to cancel his talk, in Berkeley, California, U.S., February 1, 2017. REUTERS/Stephen Lam TPX IMAGES OF THE DAY
BERKELEY, CA - FEBRUARY 1: People protesting controversial Breitbart writer Milo Yiannopoulos take to the streets on February 1, 2017 in Berkeley, California. A scheduled speech by Yiannopoulos was cancelled after protesters and police engaged in violent skirmishes. Elijah Nouvelage/Getty Images/AFP
== FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY ==
Foto’s Elijah Nouvelage (Getty Images/AFP), Stephen Lam (Reuters),

Staten zetten zich schrap

Progressieve politici leggen doorgaans de nadruk op landelijke eenheid en redeneren vanuit de macht van de federale overheid. Nu hameren ze juist op het tegendeel: states’ rights, de rechten van staten. Die kunnen zich alle vijftig met beleid en langs juridische weg afzetten tegen de regering. Met eigen gouverneurs, parlementen, ministeries en rechtbanken hebben de staten verregaande onafhankelijkheid als ze het gevecht met Washington willen aangaan.

Conservatief Texas zette zich de afgelopen acht jaar schrap tegen Barack Obama; Californië moet niets hebben van zijn opvolger. Van de 41 rechtszaken die nu al tegen Trumps plannen zijn aangespannen, komt een opvallend groot aantal uit Californië.

Gouverneur Jerry Brown heeft beloofd dat immigranten, milieumaatregelen en gezondheidszorg ‘veilig’ zijn in Californië. “We hebben een heleboel munitie”, waarschuwde hij in december al. Want dankzij de grote bevolking, Hollywood, de tech-branche, de olieproductie, de landbouwsector en relatief hoge belastinginkomsten heeft Californië invloed. En de staat is niet bang om die macht aan te wenden, aldus Brown.

Nog voordat Trump aantrad, huurde hij de advocatenfirma van Eric Holder in als juridisch raadgever. Holder diende als minister van Justitie onder Obama. Nu zal hij Californië bijstaan tijdens de ‘onontkoombare’ procedures tegen de regering-Trump.

Progressief bastion

Met een economie ter grootte van die van Frankrijk is de staat al decennia een progressief bastion. De milieuwetgeving gaat er verder dan in de rest van de VS. Softdrugs zijn er legaal, homorechten werden er het vroegst beschermd, vuurwapens zijn er moeilijker te krijgen en de staatsbelastingen zijn er relatief hoog.

De staat kent wel conservatieve streken, zoals het rijke Orange County-district ten zuiden van Los Angeles. Maar de verkiezingsuitslag van 8 november maakte duidelijk hoe groot de kloof is tussen Californië en de rest: Clinton kreeg in Californië 4,3 miljoen méér stemmen dan Trump. Dat aantal oversteeg het landelijke verschil waarmee Clinton de ‘popular vote’ won. Met andere woorden: zonder dat lastige Californië zou Trump niet alleen het kiescollege hebben gewonnen, maar ook het hoogste stemmental.

De belangrijkste stellingname van Californië draait om sanctuary cities, de ‘vrijplaats-steden’ waar vluchtelingen en immigranten gegarandeerd veilig zijn. De lokale politie zal er niet optreden in naam van de federale overheid. Los Angeles en San Francisco hebben zichzelf die status als veilige haven al jaren geleden gegeven: ook onder Obama werden illegalen in groten getale uitgezet. Nu Trump de deportaties verder wil opschroeven, de grens met Mexico hermetisch wil sluiten en de ‘sanctuaries’ wil straffen door federaal geld in te houden, is de gemeente San Francisco meteen naar de rechter gestapt.

De demonstranten op luchthavens verzetten zich tegen de immigratieban, maar toonden ook steun voor de steden die immigranten beschermen. Matt Leonard:

„Je ziet dat een groot deel van de bevolking andere waarden heeft. En dat we bereid zijn ernaar te handelen.”

People gather to protest against U.S. President Donald Trump’s executive order travel ban at Los Angeles International Airport (LAX), California, U.S. January 31, 2017. REUTERS/Monica Almeida
A supporter, foreground, of President Donald Trump yells as demonstrators chant outside Tom Bradley International Terminal during a protest by airport service workers from United Service Workers West union Monday, Jan. 30, 2017, at Los Angeles International Airport. The vigil in support of travelers affected by the executive order restricting travel from seven primarily Muslim countries. (AP Photo/Chris Carlson)
People gather to protest against U.S. President Donald Trump’s executive order travel ban at Los Angeles International Airport (LAX), California, U.S. January 31, 2017. REUTERS/Monica Almeida
Foto’s Monica Almeida (Reuters), Chris Carlson (AP)

Steunpilaar van Trump

Silicon Valley sluit zich daar goeddeels bij aan. Niet iedereen: investeerder Peter Thiel, de oprichter van Paypal, is een steunpilaar van Trump. Ook Travis Kalanick van Uber en Elon Musk van Tesla adviseren de regering. Maar de immigratieban is slecht gevallen, want nieuwkomers uit de hele wereld zijn belangrijk voor het succes van technologieondernemingen als Google en Apple, en intern is de politieke kleur bij deze ondernemingen progressief.

De dag na Trumps verkiezingswinst bleven talrijke tech-medewerkers in Silicon Valley en Los Angeles gedeprimeerd thuis. Zij vonden een gewillig oor bij de toplieden, die geen goed woord overhebben voor wat Matt Leonard “de shock-and-awe-campagne van Trump” noemt: paniek zaaien door snel achter elkaar dreun na dreun te verkopen.

Drew Houston, de topman van tech-bedrijf DropBox, zei het zo op Twitter: “Decreten die de kwetsbaarsten ter wereld raken, zijn on-Amerikaans.”

Twitter avatar drewhouston Drew Houston Executive orders affecting world’s most vulnerable are un-American. Dropbox embraces people from all countries and faiths

Progressieve republiek

Door de draconische decreten en de opwinding in reactie daarop, is het redelijke geluid niet makkelijk te vinden. De aloude droom van afscheiding - een ‘Calexit’ - gaat zelfs weer rond, vooral op social media. Dat idee van een zelfstandige progressieve republiek is pure fictie: om de Verenigde Staten te verlaten is een wijziging van de grondwet nodig, wat ondenkbaar is. Maar dat de term Calexit überhaupt klinkt, geeft aan dat kalmte ver te zoeken is.

“Je moet niet rustig blijven als het fascisme opmars maakt”, zegt Sheila Kuel, een bestuurder van het district-Los Angeles. “Ik moedig mensen aan om letterlijk alles te vertragen dat van de federale ministeries en het Congres komt.

Maar politicoloog Terry Moe van Stanford University waarschuwt tegen overhitte reacties. Net als de auto-industrie zijn de Hollywood-studio’s en de grote spelers in Silicon Valley van enorm belang voor de economie. En dus voor Trump, die banengroei en “een herstel van Amerikaans gezag” heeft beloofd. De eerste salvo’s zijn niet meer dan dat, legt Moe uit: niemand kan per presidentieel decreet regeren, de bevelen zullen stuk voor stuk in de rechtbanken worden getest. Dat kan jaren duren.

“We moeten afwachten wat voor beleid er komt”, zegt Moe. Daartoe zal Trump het Congres nodig hebben. De Republikeinen hebben meerderheden in beide kamers, maar dat zegt weinig:

“Veel conservatieven zijn het oneens met zijn handelsbeleid en andere zaken.”

Toch is Californië vastbesloten om het verzet aan te blijven voeren. “We hebben de wetenschappers, de universiteiten en de politieke invloed voor deze strijd”, aldus gouverneur Brown in een toespraak tegen klimaatwetenschappers. “Wij zullen winnen.”