‘Zo veilig, zelfs een zwangere vrouw kun je taseren’

De politie gaat weer stroomstootwapens gebruiken. Een proef van een jaar moet uitwijzen of de ‘Taser’ weer bij de vaste uitrusting gaat horen. Maar wat zijn de risico’s daarvan?

Foto Robin Utrecht/ANP

De politie is deze maand in Zwolle, Amersfoort en Rotterdam een proef begonnen met het gebruik van een stroomstootwapen, ook wel aangeduid met de merknaam Taser. Tot deze maand droegen alleen arrestatieteams een Taser. Straks doen ook politiemensen van basisteams in Zwolle en Amersfoort dat, alsmede hondengeleiders van de eenheid Rotterdam.

De proef duurt een jaar. Kan heel nuttig zijn, stelt Willem Woelders, plaatsvervangend politiechef Midden-Nederland en voorzitter van de stuurgroep ‘less than lethal weapons’ van de politie. Hij geeft als voorbeeld een man die anderhalf jaar geleden in een Rotterdamse slijterij door het lint ging en het publiek en zichzelf bedreigde. „Het was een goede beslissing van de agenten een arrestatieteam erbij te halen”, zegt Woelders. „Maar dat duurt wel veertig minuten. In de tussentijd heeft hij een ravage in de winkel aangericht, met een schade van hier tot Tokio.”

1. Wat doet een Taser?

Je kunt er een verdachte op drie tot zeven meter afstand ‘tijdelijk handelingsonbekwaam’ mee maken. Het type Taser X2, dat in Nederland wordt gebruikt, vuurt twee pijltjes af die met een stroomdraadje aan het wapen verbonden zijn. Twee kleine haakjes hechten zich aan de kleding of huid. Door de stroomstoot verlies je zo’n vijf seconden lang de controle over je spieren. De verdachte zakt in elkaar en dat geeft agenten de gelegenheid iemand te overmeesteren.

2. Waarom nu ineens een Taser?

De politie zegt het wapen nodig te hebben als de korte wapenstok of pepperspray niet voldoende zijn om iemand onder controle te krijgen, en zwaarder geweld zoals met pistool of politiehond niet wenselijk is. „We hebben steeds vaker te maken met aanhoudingen van gestoorde mensen”, zegt Willem Woelders. Het gaat volgens hem veelal om mensen die door overmatig drank- of drugsgebruik niet gevoelig zijn voor de wapenstok of pepperspray of om verwarde personen die een gevaar vormen voor zichzelf of hun omgeving. Met een Taser, zegt Woelders, kun je voorkomen dat agenten zich met een man of vijf op een verdachte moeten storten. „We kennen de voorbeelden waarbij dat niet goed is afgelopen.”

3. Wanneer gebruik je een Taser?

Je mag de Taser alleen gebruiken ter aanhouding van een verdachte van relatief zware misdrijven, zo luidt de geweldsinstructie. Verder moet de agent zich altijd afvragen welk middel het effectiefst is, met zo min mogelijke kans op letsel. Het hoe en wat leren de agenten op de tweedaagse opleiding.

„Het is steeds een afweging”, zegt Woelders. In een filmpje van de politie met fictieve beelden is te zien hoe politiemensen worden afgestuurd op een agressieve, verwarde man die passagiers in een bus bedreigt. Bij nadering van de politie trekt de man een mes en dreigt zich hiermee zijn keel door te snijden. Voor dit soort situaties is een stroomstootwapen „de ideale oplossing”, zeggen agenten.

Amnesty International denkt daar anders over. Stafmedewerker Gerbrig Klos vindt de gevaarlijke man in de bus een situatie waar de politie „juist niet” de Taser moet inzetten. Klos: „Het moet het uiterste middel zijn.”

Woelders: „Het uiterste middel is het vuurwapen. Wij moeten deze man aanhouden. Onder meer om hem tegen zichzelf te beschermen.”

4.Wat zijn eerdere ervaringen?

In veel landen worden stroomstootwapens al jaren veelvuldig gebruikt, met als gevolg dat politie minder snel vuurwapens trekt. Daardoor daalt de kans op letsel, melden Carin Esman en Otto Adang in een onderzoek van de Politieacademie uit 2011.De keerzijde is wel dat stroomstootwapens „soms lichtvaardig of niet proportioneel worden ingezet”. In Nederland werd op zondag 17 mei 2009 voor het eerst de Taser ingezet. Een arrestatieteam schakelde een man uit die volgens de politie onder invloed van wiet en cocaïne „helemaal door het lint” ging en zich in het huis van een vriend met een vleesmes dreigde te doden. Ook in daaropvolgende twee jaar werd de Taser vooral ingezet bij psychotische, suïcale verdachten, of onder invloed van drank of drugs.

5. Is een Taser gevaarlijk?

Het wapen is zeker niet zonder risico. Uit buitenlands onderzoek blijkt „geen causaal verband” tussen het gebruik van de Taser en overlijden, meldt het rapport van de Politieacademie uit 2011, maar dat wordt anders bij mensen die last hebben van hartfalen of die onder invloed zijn van drank of drugs. In die gevallen kan de inzet van een stroomstootwapen „net het laatste zetje zijn”.

Volgens Amnesty kunnen „honderden doden” in verband worden gebracht met het gebruik van de Taser in Amerika. Politieman Woelders: „Geen enkel wapen is zonder risico. Een slag met een wapenstok kan op een verkeerd moment ook fout vallen. Maar laat ik dit zeggen: pepperspray mogen wij niet gebruiken bij 65-plussers en zwangere vrouwen, en die beperking ontbreekt bij de Taser. Niet dat we dat nu ineens zwangere vrouwen gaan taseren, maar het geeft aan dat de kans op ernstig letsel zeer gering is.”