Voor de Europese Unie geldt nu ‘code rood’

Europese top op Malta Lang kon de EU zich laven aan vrijheid en welvaart. Nu bepalen Trump, Poetin en Europese populisten de agenda. Is de EU opgewassen tegen alle turbulentie? Er zijn zeker 5 uitdagingen.

Een demonstratie tegen Trump in Parijs. Foto Alain Jocard / AFP

Herbezinning. Sinds de vluchtelingencrisis en de Brexit is dat het toverwoord, en ook tijdens de speciale EU-top vrijdag op Malta zal het daarover gaan.

Maar het is moeilijk herbezinnen met een Amerikaanse president die de internationale spelregels herschrijft en een Russische leider die treitert met cyberaanvallen en desinformatie. De EU, veroordeeld tot een stroperige compromiscultuur, lijkt amper opgewassen tegen zoveel politieke U-bochten, decreten en steken onder water.

Lang suste Europa zich in slaap: onze vrijheid en welvaart zijn uniek, en ondanks alle tekortkomingen van de EU klampen een half miljard burgers zich daaraan uiteindelijk wel vast. Toch?

Sinds de Brexit weten we beter en is een begrafenis van het grote Europese project niet langer onvoorstelbaar. Voor een groeiend aantal partijen is het zelfs campagnebelofte nummer één.

Ingeklemd

Een toekomst zonder de Britten, daarover moest het vrijdag op Malta vooral gaan. Maar Trumps moordende twittertempo bepaalt nu de agenda. Met zijn ‘America first’ provoceert hij Europa. En dat op een moment dat Europa nog altijd zoekt naar een antwoord op Poetins ‘Russia first’ dat, de annexatie van de Krim indachtig, veel Oost-Europeanen slapeloze nachten bezorgt.

Ingeklemd tussen onberekenbare Trumpisten en ‘groene mannetjes’ moet Europa zichzelf opnieuw uitvinden. „Europeanen, trek je eigen plan”, zegt Frans Timmermans, de tweede man van de Europese Commissie. Europees ‘president’ Donald Tusk zegt het zo:

„Het uiteenvallen van de EU zal niet leiden tot het herstel van mythische, volledige soevereiniteit, maar tot echte, feitelijke afhankelijkheid van de grote supermachten: de VS, Rusland en China. Alleen samen kunnen we waarlijk onafhankelijk zijn.”

Aan gezamenlijke plannen geen gebrek. Maar op een door euro- en vluchtelingencrisis getergd continent gaat de uitvoering steeds moeilijker. Noord en Zuid clashen op sociaal-economisch terrein, Oost en West botsen frontaal over vluchtelingen. En in zowat elke lidstaat worden gevestigde partijen uitgedaagd door nieuwkomers die allemaal ‘first’ willen zijn. Nederland first, Vlaanderen first, Bulgarije first, Estland first. Het is, kortom, code ‘rood’ voor de wankele EU. Op Malta begint de zoektocht naar schokdempers.

TOPSHOT - Participants hold placards reading ‘Make America free again’, Freedom for USA’ and ‘Very bad Trump’ during a demonstration organized by French rights groups in front of La Madeleine church in central Paris on January 31, 2017 against US President Donald Trump and his administration’s ban of travelers from 7 countries by Executive Order
Trump’s executive order suspended the arrival of all refugees for at least 120 days, Syrian refugees indefinitely -- and bars citizens from Iran, Iraq, Libya, Somalia, Sudan, Syria and Yemen for 90 days. / AFP PHOTO / Eric FEFERBERG
Demonstrators hold placards during a protest against U.S. President Donald Trump’s executive order travel ban in London, Britain January 30, 2017. REUTERS/Dylan Martinez
Demonstrators protest outside Downing Street against US President Donald Trump in central London on January 30, 2017.
President Trump signed an executive order on January 27, 2016 restricting immigration from seven Muslim countries. / AFP PHOTO / BEN STANSALL
People protest against US President Donald Trump’s executive immigration ban on January 30, 2017 in Brussels.
US President Donald Trump faced fresh protests on January 30 over his ban on travelers from seven Muslim countries entering the United States, a backlash that poses an enormous test for his administration. / AFP PHOTO / Belga / THIERRY ROGE / Belgium OUT
Anti-Trump protesters gather during a protest against the inauguration of U.S. President-elect Donald Trump, in Berlin, January 20, 2017. REUTERS/Hannibal Hanschke