Roemenen zijn woest nu corruptie tot 44.000 euro ‘mag’

Omstreden wet Corruptie tot 44.000 euro valt sinds deze woensdag niet meer onder het strafrecht in Roemenië, ondanks protest van de bevolking.

Een man houdt bij een demonstratie in Boekarest een bord met daarop ''89'omhoog, het jaar van de Roemeense revolutie waarbij dictator Nicolae Ceausescu werd afgezet. Foto Daniel Mihailescu/AFP

Andrei Burghelia maakt zich woensdagavond in Boekarest klaar om de straat op te gaan om te protesteren tegen de regering. Dat is al de derde keer deze maand. Net als duizenden anderen Roemenen is de negentienjarige student-ondernemer razend over de wetswijziging die de regering van de sociaal-democratische premier Sorin Grindeanu laat in de nacht van dinsdag op woensdag via noodverordening goedkeurde. Die maatregel dreigt volgens de demonstranten de voortvarende strijd van Roemeense aanklagers tegen de wijdverbreide corruptie in het land te fnuiken.

De voornaamste aanpassing is dat gevallen van ambtsmisbruik waarbij de financiële schade minder dan 200.000 lei (44.000 euro) bedraagt, voortaan niet meer onder het strafrecht vallen. De regeringscoalitie tussen de sociaal-democratische PSD en het kleinere centrum-rechtse ALDE drukte het voorstel door ondanks massale volkswoede.

Zondagavond demonstreerden, volgens een schatting van tv-station Digi24, in het hele land 90.000 mensen tegen de maatregel: de grootste protesten sinds de val van het communisme in 1989.

„Veel mensen zijn kwaad”, zegt Burghelia, die als student ‘entrepreneurship’ in Boekarest net nog op uitwisseling was bij de Team Academy in Amsterdam. In zijn thuisstad Constanta nam Burghelia het als middelbare scholier al op tegen de beruchte lokale PSD-burgemeester Radu Mazare, die inmiddels terechtstaat voor miljoenenzwendel met vergunningen.

Sfeer van straffeloosheid

Om de weigerachtige burgemeester te dwingen wettelijk verplichte ov-subsidies voor scholieren daadwerkelijk in te voeren, spanden Burghelia en enkele medestudenten een zaak aan bij het anti-corruptieagentschap DNA. Aanklacht: ambtsmisbruik, het vergrijp dat deze week net uit het strafrecht gehaald werd. Na die actie gaf Mazare de studenten waar ze om vroegen.

Het toont hoe jonge, voornamelijk stedelijke Roemenen hun vertrouwen niet stellen in politieke partijen, maar wel in instellingen zoals het anticorruptie-agentschap DNA. Dat instituut doorbrak de traditionele sfeer van straffeloosheid onder de elites door tientallen sjoemelende politici en zakenlui voor de rechter te brengen.

PSD-politici als Mazare dingen overwegend naar de steun van oudere bewoners op het platteland of in afgetakelde woonkazernes. Zij stemmen vaak voor die vertegenwoordigers die hen regelmatige giften zoals suiker, olie of bloem toestoppen.

Slechte reputatie PSD

Bij de parlementsverkiezingen van december beloofde de PSD een verhoging van de pensioenleeftijd en lonen. Maar eenmaal aan de macht, ging de aandacht meteen richting het inperken van het anti-corruptieapparaat. Het kabinet wil met de noodverordening naar eigen zeggen het strafrecht in overeenstemming brengen met de uitspraken van het grondwettelijke hof.

Een tweede wetsvoorstel, over strafvermindering voor een reeks andere vergrijpen, moet nog parlementaire goedkeuring krijgen. Dat biedt volgens de regering een oplossing voor de overbevolking van de gevangenissen.

Maar de nieuwe wetswijziging lijkt vooral de problemen op te lossen van politici zoals PSD-leider Liviu Dragnea. Ook hij gold als verdachte in een zaak van ambtsmisbruik. Dragnea kon al geen premier worden vanwege een eerdere veroordeling voor poging tot verkiezingsfraude bij een referendum in 2012. De straatprotesten omschreef hij eerder deze maand als „het begin van een staatsgreep”.

Voormalig PSD-premier Victor Ponta zag zich eind 2015 gedwongen af te treden naar aanleiding van een nachtclub-brand met 64 doden. Die leidde tot grootschalige protesten tegen een overheid die wetten en veiligheidsvoorschriften niet handhaaft. Ponta was op dat moment al de eerste Roemeense premier die aangeklaagd werd tijdens het uitoefenen van zijn ambt, voor belastingontduiking en betrokkenheid bij witwassen.

De situatie is frustrerend voor jongeren zoals Burghelia. Als ondernemer ontwikkelt hij, naast zijn studies, een wanbetalersdatabank voor bedrijven. Maar nieuws over het inperken van de strijd tegen corruptie, deed potentiële investeerders al meteen schrikken, zegt hij.

Toezicht Europese commissie

Bij EU-toetreding in 2007 riep de Europese Commissie een bijzonder toezichtsmechanisme inzake justitiële hervormingen en corruptiebestrijding in het leven voor Roemenië. In haar jaarlijkse voortgangsrapport waarschuwde de Commissie al voor de ongewenste effecten van de wetswijziging. Voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker en zijn vice-voorzitter Frans Timmermans stelden woensdag in een gezamenlijke reactie nogmaals dat „de strijd tegen corruptie bevorderd moet worden en niet ongedaan gemaakt”.