Cultuur

Interview

Interview

Foto Andreas Terlaak

‘Het zou me niet verbazen als ik de PVV groter heb gemaakt’

Met de spoken word-voorstelling ‘Het Spijt Me’ betuigt Abid Tounssi (36) spijt voor zijn carrière als de spraakmakende rapper Salah Edin. „Ik heb iedereen om me heen pijn gedaan.”

Het is stil wanneer Abid Tounssi (36) – voorheen bekend als rapper Salah Edin – in islamitisch centrum De Middenweg in Rotterdam vertelt over een jongen die hij Khalid noemt; een Amsterdammer die deel uitmaakte van de Top 600, een gemeentelijke lijst met daarop de meest gewelddadige criminele jongeren in de hoofdstad.

Tounssi speelt een audio-fragment af. We horen Khalid praten over een liquidatiepoging waarbij hij en zijn vrienden in de auto werden aangevallen. „Zij trekken. Wij trekken terug.” Dan draagt Tounssi, op het geluid van een piepende hartmonitor, een vers voor over kogels die rondvliegen, een open mond waaruit bloed stroomt, krijtstrepen en „neven die wraak zweren”. Tounssi vertelt over zijn ontmoetingen met Khalid tijdens zijn werk als forensisch behandelaar. Khalid, zegt Tounssi, is een van de redenen dat hij vandaag spijt betuigt voor zijn muzikale loopbaan als rapper Salah Edin. Hij doet dat in een gratis eerste try out-leesvoorstelling van een theatershow waarmee hij dit jaar op tour gaat.

Khalid was een fan. „Jouw muziek heeft mijn leven gered, gap”, zei de jonge crimineel tegen hem, zo vertelt Tounssi aan het in een mannen- en vrouwengedeelte van elkaar gescheiden publiek. Dat hoorde hij wel vaker, zegt Tounssi, vooral van straatjongeren en gedetineerden. Inmiddels is Khalid overleden. Hij verongelukte terwijl hij op de vlucht was voor de politie. In de speler in zijn auto zat een cd van Salah Edin, zegt Tounssi.

Abid Tounssi tijdens zijn voordracht in islamitsich centrum De Middenweg in Rotterdam.
Foto’s Andreas Terlaak

Salah Edin was een behoorlijk succesvolle en spraakmakende rapper. Tounssi rapte als Salah in het Arabisch en Nederlands en trad op in tientallen landen, vooral als voorprogramma van de Amerikaanse Wu-Tang Clan.

Foto van Salah Edin in Geert Wilders’ film Fitna. Foto Robert Vos/ANP

Op zijn Nederlandstalige debuutalbum Nederlands Grootste Nachtmerrie presenteerde hij zich in 2007 als activist en rebel. Op de hoesfoto poseerde hij als de moordenaar van Theo van Gogh, Mohammed B. – een statement om aan te tonen dat alle Marokkanen volgens hem over één kam werden geschoren. Die foto belandde in de film Fitna en dat leverde hem een breed uitgemeten rechtszaak op tegen Wilders – die hij won. De SGP stelde Kamervragen over subsidie voor de clip bij ‘Het Land Van’, die de partij „sympathie opwekkend voor radicalisering” noemde. In die videoclip is te zien hoe een jonge moslim radicaliseert na confrontaties met racisme en armoede.

Nu, tien jaar later, vecht Tounssi tegen tranen terwijl hij zijn publiek vanachter een katheder met zachte stem vraagt om vergiffenis. Hij vertelt zijn verhaal met spoken word-fragmenten, soera’s en anekdotes. Over hoe hij, „verblind door succes”, steeds verder af kwam te staan van zijn ouders en ex-partner. Tounssi praat over pornografie, vloeken, vrouwen afkraken en hoe popmuziek en de achterliggende industrie volgens hem het onderbewuste van jongeren negatief beïnvloeden.

Hij beschrijft de entertainmentindustrie als een zieldodende bedrijfstak. Neem Michael Jackson, zegt hij, zijn grootste jeugdheld. Zelfs „de koning van de popmuziek” leefde uiteindelijk „vernederd” en „geïsoleerd”. Tounssi sluit af met gebroken stem: „Het spijt me. Vergeef me. Excuseer me. Dankuwel.”

Afgekickte verslaafde

Abid Tounssi zal nooit meer muziek maken, vertelt hij een paar uur na de voorstelling in een nabijgelegen restaurant. Hij praat over muziek zoals een afgekickte verslaafde over drugs. Nee, het stoort hem niet dat tijdens het interview op de achtergrond popmuziek opstaat. Maar voor hem is de weg naar muziek nu afgesloten. Hij beschrijft muziek als een ‘gateway drug’ die zijn leven volledig overhoop heeft gehaald. „Ik kan er gewoon niet mee omgaan. Ik heb iedereen om me heen pijn gedaan.”

Tien jaar geleden voerde Tounssi zichzelf op als radicale spreekbuis voor zijn gemeenschap. Hij noemde zich in deze krant „een jihadstrijder op het podium” en was trots dat in het buitenland „20.000 middelvingers de lucht in gingen” wanneer hij schold op de inmiddels overleden Israëlische politicus Ariël Sharon en oud-president George W. Bush. Daarnaast profileerde hij zich als een geslaagde hiphopster; zijn debuut werd geproduceerd door een producer van Dr. Dre; de billen van de rond een zwembad hangende modellen in zijn clip ‘Vrouwtje Is Een Bitch’ glommen van de olie.

Foto Andreas Terlaak

Nu Tounssi afstand neemt van die carrière – van de liederlijke kanten maar ook de politieke stellingnames – is het verleidelijk zijn keuze in een actueel maatschappelijk en religieus perspectief te plaatsen. Maar dat hij zich in de islam verdiepte en zijn leven radicaal herijkte, lijkt vooral een privé-keuze. Tounssi huilt wanneer hij tijdens ons gesprek vertelt dat zijn moeder hem, na jarenlang optreden, „vandaag voor het eerst succes heeft gewenst”. Hij is nog zoekende, geeft hij aan in het interview. In zijn voorstelling draagt Tounssi theologische redenen aan waarom muziek ‘haram’ zou zijn. Maar het meest emotioneel is hij over zijn eigen carrièrekeuzes. Vaak wanneer Tounssi ‘muziek’ zegt, bedoelt hij zijn loopbaan. „Ik heb muziek ervaren als iets waardoor je veel tegenslag kunt voelen; ik werd er een negatief en arrogant persoon van.”

Tounssi vertelt over zijn moeder die hem huilend een krant toewierp met de ‘Mohammed B’-foto: „Je moet ophouden met provoceren!” Over zijn vader die zijn carrière afkeurde, met wie hij jaren geen contact had; hij was niet op diens begrafenis. Over zijn ex-vrouw, de moeder van zijn kind, die hem aanspoorde te stoppen met muziek en werk te gaan zoeken. „En dan liepen we samen door het centrum en riepen mensen: hey Salah, hey, vrouwtje is een bitch!”

Moslimgemeenschap

Hij was constant bezig met de hype; op zoek naar het volgende succes. Hij raakte verbitterd bij elke tegenslag, zegt Tounssi, en zocht waardering van een leger anonieme fans „terwijl ik de mensen die van me hielden voor schut zette”. De ex-rapper vindt dat hij te negatieve beelden verspreidde en te radicaal was. Hij vreest dat zijn provocaties het slechte imago van de moslimgemeenschap in Nederland alleen maar erger gemaakt hebben. „Ik zag mezelf als woordvoerder. Maar het klimaat is nu veel ernstiger. Het zou me niet verbazen als ik de PVV groter heb gemaakt.”

Soms luistert Tounssi nog weleens instrumentale muziek op zijn laptop, „maar ook dat bouw ik af”. Hij wil, benadrukt hij, geen algemene campagne voeren tegen muziek. „Ik pak niet al mijn albums om ze kapot te stampen. Maar het product muziek bracht me op plekken waar verleidingen waren. Ik kan er niet mee leven dat een jongen is verongelukt terwijl hij mijn muziek luisterde. Ik weet niet of iets daarin hem heeft geprikkeld om op dat moment plankgas te gaan.”

En Tounssi maakt zich zorgen om zichzelf. „Ik ben bang voor de dood en om de rekening die dan komt. Als moslims worden we gestraft voor alles wat we gezegd hebben. Met veel ‘f-woorden’ heb je dan geen mooi boekje.”

Zijn keuze publiekelijk de muziek af te zweren, is een mediageniek statement, zoals poseren als Mohammed B. dat ook was, beaamt Tounssi. „Maar nu maak ik gebruik van mijn eigen controverse. Ik sta weer in de schijnwerpers nu, maar dan wel in het teken van mijn religie. Ik gebruik het om de mensen te bereiken bij wie ik nog iets goed te maken heb.”

Het Spijt Me is onder meer te zien op 10 februari in Theater de Bres in Leeuwarden en 19 maart in De Oranjerie in Roermond.