‘Snellere opname verwarde mensen is inbreuk vrijheid’

Psychiatrie

Drie ggz-verenigingen maken bezwaar tegen de observatiemaatregel, uit een wet die donderdag in de Kamer besproken wordt.

Een gang op de afdeling Opvang Verwarde Personen op het hoofdbureau van de Politie in Den Haag. ANP BART MAAT Foto Bart Maat/ANP

De maatregel die verplichte kortstondige opname in een psychiatrische instelling gemakkelijker moet maken, is „een ernstige inbreuk op iemands fundamentele recht op vrijheid en zelfbeschikking”. Dat stellen GGZ Nederland, het Landelijk Platform GGz en de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) in een gezamenlijke verklaring.

De Tweede Kamer bespreekt donderdag het wetsvoorstel Verplichte ggz, waaronder ook de bekritiseerde „observatiemaatregel” valt. Die moet ervoor zorgen dat iemand van wie het „ernstige vermoeden” bestaat dat „de stoornis ernstig nadeel” veroorzaakt tot drie dagen wordt opgenomen, zonder dat er behandeling plaatsvindt.

Door dwangopname mogelijk te maken op basis van een „niet objectiveerbaar criterium” wordt volgens de critici „willekeurige detentie in een psychiatrische kliniek in de hand gewerkt”. Nu kunnen alleen mensen van wie daadwerkelijk is vastgesteld dat zij een gevaar vormen verplicht worden opgenomen. Zij worden ook direct behandeld.

Bas van Wel, psychiater, directeur van zorginstelling Dimence en lid van de NVvP, vreest dat „raar, vreemd of excentriek gedrag” door de maatregel zal worden bestraft. Een burgemeester kan beslissen of iemand moet worden opgenomen. Met de nieuwe wetgeving bestaat volgens Van Wel bovendien het risico dat de psychiatrie een „semi-strafinrichting wordt”, omdat „zorg en strafrecht in elkaar over zullen lopen” als de nieuwe wet wordt ingevoerd. „Als wordt bepaald dat wij iemand gedwongen moeten opnemen, moet ik dankzij de nieuwe wet de rechter om toestemming vragen voor zijn ‘vrijlating’.”

Als een patiënt gedwongen wordt opgenomen is de behandelaar volgens de nieuwe wet verplicht om de ouders of gezagsdragers te informeren. „In de meeste gevallen ben ik het daar mee eens. Maar een heleboel relaties binnen families zijn helemaal niet zo gezond. Soms wil de patiënt terecht niet dat zijn ouders het weten”, zegt Van Wel. Hij vindt dat hij op die manier wordt verplicht om zijn beroepsgeheim te doorbreken.
Critici vinden het onwenselijk dat er tijdens gedwongen opname geen behandeling plaatsvindt. Jacobine Geel, voorzitter van GGZ Nederland, vreest dat de gedwongen opname zonder behandeling mogelijk herstel vertraagt. „Het beschadigt het vertrouwen tussen patiënt en behandelaar.”

De observatiemaatregel dient „een politiek doel”, vinden de organisaties. Zij zien hierin een verkeerd antwoord op gebeurtenissen, zoals de moord op oud-minister Els Borst, die werd gepleegd door psychiatrisch patiënt Bart van U. In een rapport werd toen geconcludeerd dat de samenwerking tussen politie, het Openbaar Ministerie en geestelijke gezondheidszorg beter moet.

De nieuwe wet Verplichte ggz moet ook meer ruimte bieden voor verplichte ambulante behandeling, behandeling buiten een instelling, meestal bij de patiënt thuis. Daar zijn GGZ Nederland, het Landelijk Platform GGz,en de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie wel enthousiast over. „Dit past bij onze ambitie om meer mensen thuis te gaan opvangen”, zegt Geel.