Cultuur

Interview

Interview

Foto David van Dam

‘Miljard extra nodig voor opsporing criminelen’

Jozias van Aartsen en Herman Bolhaar

Burgemeesters en Openbaar Ministerie zien juist een toename van criminaliteit. Daarom moet er een miljard extra komen voor politie en OM.

De criminaliteit daalt, zegt het kabinet al jaren. Het Openbaar Ministerie en de burgemeesters komen nu met een ander verhaal. „Te veel criminaliteit” speelt zich af „buiten het zicht van politie en OM”, schrijven ze in een oproep aan het volgende kabinet. Elk jaar blijven tienduizenden zaken liggen door tijdgebrek, schatten zij in. De georganiseerde misdaad wordt zó professioneel dat de politie op een „onoverbrugbare afstand” dreigt te komen. Als er niet heel veel geld bij komt, „krijgen criminelen vrij spel”, zeggen het OM en de burgemeesters – die samen de politie aansturen.

OM-baas Herman Bolhaar schreef de oproep samen met burgemeester van Den Haag Jozias van Aartsen, die namens de burgemeesters spreekt. Samen met de politie en het ministerie van Veiligheid en Justitie zijn ze nagegaan wat er allemaal nodig is. En dat is veel: meer wijkagenten, meer financiële en digitale experts, betere ICT, meer hogeropgeleiden. Dat kost per jaar 930 miljoen euro extra. Nu krijgt de politie jaarlijks 5,5 miljard euro.

Ze zitten naast elkaar in de werkkamer van Van Aartsen. Die dalende criminaliteitscijfers zeggen ook veel níét, zegt Bolhaar. „We zien de opkomst van cybercrime, terreurdreiging, beter georganiseerde misdaad. Het gaat zó hard, als we hier in de toekomst op berekend willen zijn, moet je een been bijtrekken.”

Tienduizenden zaken blijven liggen door tijdgebrek, schrijven jullie. Hoe kan dat?

Bolhaar: „We kijken altijd welke zaak we het eerst moeten behandelen. Dat doen we in de ‘driehoek’ met burgemeester, OM en politie. Het is net als in de zorg: de ernstigste patiënt moet voorgaan. En niet iedereen kan in de MRI-scanner. Maar: we moeten opletten dat wat we wíllen aanpakken, ook aangepakt kán worden. We kunnen niet iedereen met een pleister en paracetamolletje naar huis sturen.”

Van Aartsen: „De bestrijding van het radicale jihadisme kostte ook een hoop capaciteit en dat zal de komende jaren wel zo blijven.”

Wat voor zaken blijven nu liggen?

Bolhaar: „Vooral de meer onzichtbare vormen van criminaliteit. Witwassen, fraude, cyberaangiftes, drugshandel. En we zouden nog meer crimineel geld willen afpakken. Je moet diep graven om deze fenomenen bij de wortel aan te pakken en niet alleen aan symptoombestrijding te doen.

„De criminaliteit is in enorm tempo professioneler geworden. Bijna alle zwaardere zaken zijn tegenwoordig internationaal en verweven met cyber. Toen ik met de Amsterdamse zedenzaak bezig was, zagen we verborgen netwerken waar bestanden met militaire codes beveiligd waren. Daar hebben we steeds meer kennis en kunde voor nodig.”

In het verkeer worden nu heel veel minder mensen staande gehouden door de politie. Hoe erg is dat?

Bolhaar: „Het aantal verkeersdoden stijgt weer. Je kunt nooit één op één zeggen dat dit een oorzaak-gevolg is, maar we moeten kijken wat we ertegen kunnen doen. We zien mensen die hun auto als roekeloos wapen gebruiken, ook binnen de bebouwde kom. Dit hufterige gedrag willen we niet door de vingers zien. We willen dit weer kunnen aanpakken.”

Niet meer dan 18 procent van de meldingen en aangiftes bij de politie leidt tot een veroordeling of bijvoorbeeld een schikking door het Openbaar Ministerie. Meestal gebeurt er dus niks. Dat begint al met meer dan de helft van de zaken die de politie niet in behandeling neemt – vaak kleine zaken zonder duidelijke aanknopingspunten. En soms door gebrek aan tijd en personeel.

Dat percentage kan en moet hoger, zegt Bolhaar. „Burgers moeten zien dat het wél zin heeft om aangifte te doen. We willen een sprong voorwaarts maken.”

Hoe kan het dan beter?

Bolhaar: „We willen vaker diepgravend onderzoek kunnen doen. Bijvoorbeeld: achter een zakkenroller gaat een georganiseerde bende schuil, die ook aan mensenhandel doet. Als je die zakkenroller een boete van 250 euro geeft, heb je nog geen oplossing van het fundamentele probleem. Daarvoor moet je een intensief onderzoek starten.”

Officier van justitie Greetje Bos zei begin deze maand in de Volkskrant dat grote strafprocessen ‘een logistieke nachtmerrie’ zijn. Het lijkt effectiever te zijn als burgemeesters bijvoorbeeld clubhuizen sluiten en de Belastingdienst heffingen oplegt.

Vindt u zo’n bestuurlijke aanpak ook beter dan strafzaken?

Bolhaar: „Ik heb als officier van justitie ook weleens gedacht: wat duurt dit allemaal lang. Maar soms kunnen wij het ook zelf slimmer doen. We moeten niet alléén strafrechtelijk vervolgen. Dat hebben we geprobeerd bij de Hells Angels. Maar toen het ons niet lukte om hen bij de rechter te verbieden als criminele organisatie, waren we terug bij af.

„Nu hebben we het omgedraaid. Vanuit onze strafzaak geven we signalen over drugs- of wapenhandel door aan de burgemeester, die dan zo’n clubhuis sluit. Op basis van een bouwwerk van dit soort feiten kunnen we de rechter vragen om een club te verbieden.”

Is het dan verleidelijk om alleen bestuurlijke maatregelen te nemen?

Van Aartsen: „Dat heb ik nog nooit zo ervaren. Uiteindelijk wil je natuurlijk dat die kerels voor de rechter komen.”

Op Prinsjesdag kregen de politie en het OM al 250 miljoen euro extra. Nu vragen jullie bijna een miljard. Is dat niet erg veel?

Van Aartsen: „Het is de verdienste van de net afgetreden minister van Justitie dat hij de gaten die we alsmaar met ons meesleepten, heeft gedicht. Maar hij heeft geen investeringen kunnen doen om deze extra slag te slaan. We willen dat het volgende kabinet dat wel doet.”

En als dat niet gebeurt?

Van Aartsen: „Dan slepen we dit probleem met ons mee totdat de politiek ontdekt: we hadden toch beter eerder kunnen investeren.

„De politici die Van der Steur steeds hebben verweten dat hij niet meer deed dan gaten dichten, zouden dit moeten onthouden. Als zij straks niet zelf in de problemen willen komen, is mijn advies aan hen: voer dit nou maar uit. Dit plan is bescheiden en realistisch.”