Recensie

Lijden als bron van alle kunst

Volgens Houellebecq is lijden de oorsprong van alles. In de documentaire To Stay Alive, een fraai kleinood, leest rocker Iggy Pop delen voor uit diens essay. ●●●●

Michel Houellebecq (links) en Iggy Pop in To Stay Alive

„De wereld is ontvouwen leed” aldus de Franse schrijver en misantroop Michel Houellebecq. Hij schreef het zinnetje, dat als motto kan dienen voor zijn gehele oeuvre, in 1991 op in zijn essay Rester vivant – Méthode, in het Nederlands vertaald als Leven, lijden, schrijven – Methode. Volgens Houellebecq is lijden de oorsprong van alles. Wie het doorstaat en niet uit het leven stapt, kan alles aan. Bovendien is dat doorstane leed de basis voor kunst. „Zelfmoord lost niets op”, want: „Een dode dichter schrijft niet.”

In de documentaire To Stay Alive, een fraai kleinood, leest rocker Iggy Pop delen voor uit het essay en legt hij uit dat hij zichzelf herkent in het door Houellebecq geschetste profiel van wat vaak als ‘verliezers’ wordt aangeduid: de gepeste, de onaangepaste, de eenzame, de kwetsbare, de psychisch gestoorde, de andersdenkende. „Mensen die de afslag gemist hebben”, zoals iemand het verwoordt.

In het in vijf hoofdstukken opgedeelde To Stay Alive komen er, naast Iggy Pop en Houellebecq, drie personen aan het woord, zoals een bipolaire vrouw en een man met paranoïde neigingen. Ze worden gefilmd met de camera op discrete afstand en af en toe een close-up. Verteller Iggy Pop kijkt als enige recht in de camera, die langzaam door de vertrekken glijdt of met de geïnterviewden over straat meebeweegt. Op de geluidsband klinken Open Up and Bleed van Iggy and The Stooges, Schuberts Winterreise en het veelgebruikte Adagio for Strings van Barber. Dat illustreert een van Houellebecqs stellingen: muziek biedt de gekwetste ziel troost. „Ik ben zelfmoord/Jij bent hoop”, dicht de bipolaire vrouw die als meisje haar tweelingzus verloor. Toen ze de voornaam van haar overleden zusje aan haar eigen naam toevoegde, vond ze zichzelf. Lijden bevrijdt.