Recensie

Toneelstuk over radicalisering is actueel en levensecht

De Toneelmakerij speelt ‘Nadia’ in meer dan honderd klaslokalen in heel Nederland. Het stuk is eerlijk en somber stemmend.

Jouman Fattal als Nadia Foto Bart Grietens

De Arabische jongen Brahim noemt de zestienjarige scholiere Nadia „zuiver”. Ze ontmoet hem via haar digitale zoektocht. Nadia speurt naar troost en begrip. Het onrecht dat de moslimgemeenschap treft, raakt haar diep. Haar innigste vriendin Anna begrijpt haar niet. De drang mooi en slank te zijn, het dragen van strakke truitjes, vormt haar leven.

Met Nadia brengt de Toneelmakerij een knappe voorstelling over radicalisering en jihadisme. De beide speelsters, Jouman Fattal en Stefanie van Leersum, laten via computerschermen zien wat hun leven bepaalt: Nadia beweegt zich via skype in een virtuele wereld en Anna schrijft haar gezondheidsblog. Nadia raakt in de ban van Brahim die haar ertoe verleidt zich aan te sluiten bij het Kalifaat, de paradijselijke wereld van „moslimbroeders en -zusters”.

De voorstelling speelt in klaslokalen, bij de première was dat in het Amsterdamse Barlaeus Gymnasium. Dat is een terechte keuze: het realisme van een lokaal sluit prachtig aan bij het realistische spel. Levensecht en actueel: deze begrippen geven Nadia betekenis.

Huiveringwekkende metamorfose

Hoogtepunt is het besluit dat Nadia neemt om in zwart gewaad en gesluierd, door het leven te gaan. Haar metamorfose jaagt Anna huiver aan. Zij probeert haar vriendin te begrijpen, maar verliest elke greep. In Nadia’s ogen is Anna niets anders dan een westerse opmaakpop die uitsluitend met haar lichaam in de weer is. Nadia weigert een werkstuk te maken over de Tweede Wereldoorlog: zij wil het hebben over nu, over de kloof tussen de westerse en Arabische wereld.

Tekstschrijver en regisseur Daniël van Klaveren weet in korte, helder-krachtige scènes een ingewikkelde problematiek weer te geven. De voorstelling is de aankomende tijd te zien in meer dan honderd klaslokalen. Daarna spelen jong volwassenen in Italië, Noorwegen, Duitsland en Frankrijk hun Nadia en Anna. Tot een oplossing komt het niet. Dat is eerlijk en ook somber stemmend. Bestaat er een kans dat de jeugd uit deze gescheiden werelden nader tot elkaar komt? Aan het slot is Nadia verdwenen, vertrokken naar haar Brahim in het Kalifaat. Haar verlangen naar rechtvaardigheid wint het van haar band met de westerse wereld. Die is haar uiteindelijk vreemd. Haar gitzwarte verschijning dwingt óók de toeschouwer tot nadenken.

De schrik en het verdriet van Anna ontroeren diep. Ze komt tot het pijnlijke inzicht dat ze haar dierbaarste vriendin nooit heeft verstaan.

Correctie (14 februari 2017): Nadia wordt gespeeld voor Jouman Fattal, niet door Jourman Fattal, zoals hierboven aanvankelijk stond.