Commentaar

Eric Wiebes mag blijven

Diep door het stof gaat eerstverantwoordelijk staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD). In zijn brief aan de Tweede Kamer waarin hij reageert op een extern onderzoek naar het verloop van de reorganisatie bij de Belastingdienst schrijft hij dat hij „achteraf bezien” de gegroeide informele werkwijze binnen de Belastingdienst „onvoldoende gecorrigeerd” heeft. De staatssecretaris overdrijft niet.

De commissie-Joustra, die het reilen en zeilen van de dienst de afgelopen maanden onderzocht, constateert achterstallig onderhoud in de bedrijfsvoering, onderontwikkeld personeelsbeleid en een informele wijze van communiceren en besluitvorming die zich niet verdraagt met een professionele ambtelijke organisatie. Het rapport bedient zich van veel tekst maar deze kan niet verhullen dat er sprake is van een door en door rotte organisatiestructuur. Met alle gevolgen van dien: het mag haast een klein wonder heten dat er nog belasting wordt geïnd.

Immers, Wiebes deelt aan de Kamer mee dat per direct 140 mensen extra worden geworven voor zogeheten „bedrijfskritische functies”. Deze zijn nodig, zoals het eufemistisch in zijn brief staat, voor het „borgen van de continuïteit”. Zorgen dus dat de zaak niet helemaal uit de hand loopt.

Volledig nieuw zijn de bevindingen van de commissie niet, maar dat maakt het eigenlijk nog erger. Het illustreert de hardnekkigheid van het probleem bij de Belastingdienst. De directe aanleiding voor het onderzoek was een uit de hand gelopen vertrekregeling bij een reorganisatie. Maar dat dit kon gebeuren heeft alles te maken met de binnen de Belastingdienst in decennia gegroeide cultuur waarbinnen eigen normen en wetten zijn gaan gelden. Anders gezegd: de Belastingdienst heeft het begrip verzelfstandiging wel heel erg letterlijk genomen.

Er wordt, conform het vaste patroon, een mea culpa uitgesproken en wederom beterschap beloofd. De eveneens bij het patroon horende personele consequenties zijn deels al getrokken. De eerste ambtelijk verantwoordelijke, directeur-generaal Leijtens, kondigde eerder deze maand zijn vertrek aan en is reeds vervangen.

Maar er is natuurlijk ook nog de politieke verantwoordelijkheid. Op basis van de rijke historie aan onderzoeksrapporten kan vastgesteld worden dat politiek leidinggevenden om minder zijn afgetreden. Aan de andere kant: politiek is geen wiskunde. De omstandigheden moeten ook worden meegewogen. Die laten zien dat ‘zij-instromer’ Wiebes zich wel terdege bewust is van het probleem en het wil en kan aanpakken. Hem slachtofferen is nutteloos.