Elke partij heeft politieke overlopers

Kandidaat-Kamerleden Overstappers van de ene partij naar de andere liggen gevoelig in de politiek, maar er zijn er veel van. Vooral 50Plus heeft ze: ‘ervaren’ politici. Want die worden niet ‘weggeblazen in het debat’.

De SP zocht een buschauffeur voor de Tweede Kamer-kandidatenlijst en via Facebook meldde Kees van Leeuwen zich bij partijvoorzitter Ron Meyer: „Hier ben ik.”

Dat was vorig jaar, net voor de zomer. Meyer had belangstelling, maar de SP-afdeling in Meppel waar Van Leeuwen een paar jaar geleden nog actief was, zei: niet doen, Ron. „Ik mocht geen lid meer worden”, zegt Van Leeuwen. Hij staat nu toch op een van de kandidatenlijsten die de partijen maandag hebben ingeleverd bij de Kiesraad: op nummer zeven van de nieuwe partij Nieuwe Wegen van ex-PvdA’er Jacques Monasch.

Elke partij heeft ze wel: politieke overstappers. Op de kandidatenlijsten staan meer dan honderd aspirant-politici die eerder lid waren van een andere partij, daar zelfs actief voor waren of dat wilden zijn.

Zo’n overstap ligt gevoelig in de politiek, waar het draait om de ideologische discussie tussen partijen. Zeker nu uit het Nationaal Kiezersonderzoek keer op keer blijkt dat mensen politieke partijen erg op elkaar vinden lijken, is het ‘overlopen’ van politici snel verdacht.

Je vindt overstappers vooral bij de nieuwe partijen. Soms omdat zo’n nieuw programma precies is wat de kandidaten altijd al zochten, soms omdat een nieuwe partij bereid is om hen hoger op de lijst te zetten.

De ene jonge partij, 50Plus bijvoorbeeld, heeft er opvallend veel meer dan de andere. Maar ook de PvdA heeft er één in de top vijf: oud-GroenLinkser Gijs van Dijk, ex-FNV-bestuurder. En zelfs de VVD, die er beducht voor is, heeft bij de eerste twintig van de kandidatenlijst iemand die eerder actief is geweest bij SP, PvdA en GroenLinks: Dilan Yesilgöz.

Het is veranderend inzicht, zeggen veel van hen. De eerdere politieke voorkeur kan ook van lang geleden zijn, zoals bij SP’er Eric Smaling. Hij was in de jaren tachtig lid van de PvdA en in de jaren negentig van GroenLinks. „Ik vind mezelf consistent”, zegt Smaling. „Het zijn de partijen die de weg zijn kwijtgeraakt.”

Eppo Bruins, Tweede Kamerlid van de ChristenUnie en vijfde op de kandidatenlijst van die partij, was lid van het CDA en deed op zijn vrije zaterdagen mee aan christendemocratische ‘denkclubjes’. „Ik wilde bij een christelijke partij horen en dacht: de grootste heeft de meeste invloed.” Er waren, zegt hij, veel „druppeltjes” die leidden tot een volle emmer – en zijn overstap in 2011. De belangrijkste was misschien wel: „Het CDA gaat om de zoveel tijd herbronnen. De ChristenUnie heeft maar één bron, de bijbel. Ik heb mijn hart gevolgd.”

VVD-kandidaat Dilan Yesilgöz zegt het zo: „Ik heb gezocht op de verkeerde plek.” Op jonge leeftijd sloot ze zich aan bij de SP, „vooral omdat wij thuis links georiënteerd waren.” Maar bij die partij, en later ook bij de PvdA en GroenLinks, had Yesilgöz het gevoel dat ze werd beoordeeld op haar Turks-Koerdische afkomst. „Ik kreeg bij die linkse partijen steeds een label opgeplakt. Wat knáp dat je zoveel hebt bereikt, want je zal het wel zwaar hebben gehad en met een achterstand begonnen zijn.” Die partijen, vindt ze, cultiveren slachtofferschap. „De VVD gelooft veel meer in individuele ontwikkeling en vrijheid, wat voor achtergrond je ook hebt. Dat past veel beter bij me.”

Goed bij de mediatraining

Begin januari was de top twaalf van 50Plus bijeen in het Gelderse Teuge voor een heisessie. Partijvoorzitter Jan Nagel was maar wat blij: daar zaten ervaren politici. Bijna iedereen had een verleden bij een andere partij. Martin van Rooijen, nummer 3 op de lijst, was eerder Tweede Kamerlid voor het CDA en staatssecretaris van Financiën. Corrie van Brenk was PvdA-gemeenteraadslid en Gerrit-Jan van Otterloo Tweede Kamerlid voor die partij. Geen andere partij heeft zoveel overstappers als 50Plus: 36 van de 50 kandidaten op de lijst. Lijsttrekker Henk Krol heeft zelf een (ver) VVD-verleden.

Vooral de ervaren mensen maakten indruk in Teuge. Ze werden niet weggeblazen in proefdebatten, ze deden het goed bij de mediatraining en waren niet bang voor taaie onderwerpen zoals de hervormingen in de langdurige zorg. Nagel: „Ze hebben testen moeten invullen. Uit de antwoorden konden wij opmaken of ze ons programma steunen. Ik kan je vertellen: het zijn nu allemaal échte 50Plussers.”

Nagel is zelf 38 jaar lid geweest van de PvdA en hij was oprichter van Leefbaar Hilversum. Volgens hem is het geen toeval dat nieuwe partijen mensen aantrekken met een ánder politiek verleden. De vijver waaruit partijen vissen, zegt Nagel, is klein. Van alle kiesgerechtigden is 2,2 procent lid van een politieke partij, het laagste aantal sinds de Tweede Wereldoorlog.

Nagel: „Tel daarbij op dat je als partij ook politieke ervaring binnen móét halen, omdat je anders een modderfiguur slaat in de Tweede Kamer. Als ik zie dat Van Otterloo zich teleurgesteld afwendt van de PvdA, maar het bij ons ziet zitten, vind ik dat fantastisch.”

‘Politiek is echt mijn ding’

De VVD reageerde geprikkeld toen een paar weken geleden de kandidatenlijst van de PVV bekend werd. Op plaats 31 staat Rob de Jong, die op dat moment nog VVD-fractievoorzitter was in Haarlem. De liberalen beschuldigden hem meteen van opportunisme. VVD-voorlichter Kees Berghuis twitterde dat De Jong eerst had geprobeerd voor de VVD in de Tweede Kamer te komen. Hij bleek gesproken te hebben met een regionale VVD-scoutingscommissie, maar niet te hebben gesolliciteerd voor de Tweede Kamer.

In de tijd dat buschauffeur Kees van Leeuwen probeerde om op de SP-kandidatenlijst te komen, bestond Nieuwe Wegen nog niet – de partij waar hij nu kandidaat is. Tegen zijn uitsluiting als SP-lid had hij nog bezwaar gemaakt bij het partijbestuur. Zonder succes. „Ik denk dat het te maken heeft met de vorige afdelingsvoorzitter in Meppel. Wij waren geen goede vrienden.”

Na zijn vertrek bij de SP was Van Leeuwen ook nog actief bij de lokale partij Sterk Meppel. „Politiek”, zegt hij, „is echt mijn ding.” Van Leeuwen vindt ook dat zijn sector, openbaar vervoer, „stilzwijgend wordt afgebroken”. „Er is me alles aan gelegen om dat onder de aandacht te brengen.”

In het najaar had hij zich via Facebook aangemeld bij Monasch, oprichter van Nieuwe Wegen. „We hebben een gesprek gehad, er was meteen een klik. Hij zei: ‘Zo’n gedreven iemand als jij kom je zelden tegen.’”