‘Wilt u tekenen voor de democratie?’

Nieuwe politieke partijen

De Piratenpartij jaagt op handtekeningen in Heerlen. Als ze er maandag genoeg inleveren, mogen ze met de verkiezingen meedoen.

Matthijs Pontier (l) en Gijs Peskens van de Piratenpartij verzamelen ‘ondersteuningsverklaringen’. Foto Jean-Pierre Geussens

Tekenen? Voor de Piratenpartij? Een oudere meneer met een muts en een parka kijkt alsof hij het in Keulen heeft horen donderen. „Nee, sorry, hier heb ik niks mee.” Hij loopt door.

Gijs Peskens - hoedje, baardje, bergschoenen - vindt het niet erg. „Ik lift veel, dus ik ben gewend vaak ‘nee’ te horen. En ik zeg altijd maar: iedere nee is weer dichter bij een ja.” Peskens, kandidaat-Kamerlid voor de Piratenpartij, staat vrijdagochtend met twee kompanen sinds elf uur in de kou voor het gemeentehuis van Heerlen. Ze verzamelen ‘ondersteuningsverklaringen’, die nodig zijn om mee te doen aan de verkiezingen. De oogst tot nu toe: drie stuks. Nog zeker tien te gaan.

Heel happig zijn de meeste bezoekers niet. Ze lopen door, grommen ‘nee, dank je’ of doen alsof ze de Piraten niet zien. Toch houden die de moed erin. „Gewoon vriendelijk vragen en grote puppy-ogen opzetten”, zegt Penskens. „Ik had daarstraks zelfs een PVV-stemmer die voor ons tekende.” Zijn partijgenoot Matthijs Pontier, nummer twee op de kandidatenlijst, heeft een mooie openingszin bedacht: „Wilt u een handtekening zetten voor de democratie?”

Nieuwe politieke partijen zijn deze week verwikkeld in een race tegen de klok. Komende maandag moeten ze bij de Kiesraad voldoende ondersteuningsverklaringen inleveren om te mogen meedoen aan de Tweede Kamerverkiezingen. Willen ze zoveel mogelijk kans maken op een zetel, dan moeten ze in alle negentien kieskringen minstens dertig handtekeningen hebben verzameld van stemgerechtigde burgers. In de twintigste kieskring, het Caraïbische deel van Nederland, zijn tien handtekeningen vereist. Ook moeten partijen een borgsom storten van 11.250 euro, die ze alleen terugkrijgen als ze een zetel halen.

Een nummertje trekken

Voor de partijen blijken die bijna zeshonderd steunverklaringen een behoorlijke drempel. Ze moeten het hele land door en hebben daar slechts veertien dagen de tijd voor. Iedere handtekening moet worden gezet onder het toeziend oog van een gemeenteambtenaar die een stempel zet. Dat betekent: naar het gemeentehuis, nummertje trekken, wachten. En dan ook nog eens hopen op een ambtenaar die de regels kent. Volgens Tweede Kamerlid Norbert Klein, die voor zijn Vrijzinnige Partij pas zes kieskringen binnen heeft, worden er „heel veel barrières opgeworpen die zorgen dat mensen afhaken”.

De ene nieuwkomer pakt het professioneler aan dan de andere. GeenPeil heeft een strakke organisatie, met vrijwilligers van het ‘Leger des Peils’ in iedere kieskring. Op de site van GeenPeil kun je live, aan de hand van tabellen en een kaartje, volgen hoeveel handtekeningen er verzameld zijn. Vrijdag waren alle kieskringen op het kaartje groen: GeenPeil staat overal op het stembiljet, behalve in Caraïbisch Nederland.

Ook Denk, Voor Nederland (VNL), Forum voor Democratie en Nieuwe Wegen van oud-PvdA’er Jacques Monasch meldden deze week genoeg handtekeningen te hebben. Artikel 1, de antiracismepartij van Sylvana Simons, verwacht in „tussen de veertien en zeventien” kieskringen te gaan meedoen. „Het lastigst”, zegt campagneleider Ian van der Kooye, „zijn de dunbevolkte provincies. Zeeland, Friesland, Drenthe. Ik kan me voorstellen dat we die niet gaan halen.”

Bij de Piratenpartij is de coördinatie losser. „Wij organiseren ons nogal bottom-up”, zegt Pontier. Tijdens een conference call donderdagavond kwamen ze erachter dat kieskring Limburg nog behoorlijk achterliep. Dus hup, in de trein naar Heerlen.

Op het stadhuisplein begint het na de lunch ineens te lopen. Een mevrouw met vrolijke gekleurde fietstassen gaat goedgemutst naar binnen met een formulier. Een stel in joggingbroek met tatoeages aarzelt maar zegt ja, net als een ouder echtpaar in ruim zittende jassen. Even later komen ze allebei naar buiten gelopen met een afgestempeld formulier. „Volgende keer wel een lapje om, anders ben je geen echte piraat”, zegt de man tegen Peskens.

Aan het begin van de middag hebben de drie Piraten de benodigde twaalf formulieren bijeen – plus een paar extra, voor het geval er ongeldige tussen zitten. Kieskring Limburg is binnen. Met de achttien andere gaat het waarschijnlijk ook lukken, horen ze even later over de telefoon. De waarborg van 11.250 euro is ook al voldaan – geheel betaald uit bitcoins.