Vogels tellen op de valreep van de Apocalyps

Foto van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: Vogels kijken.

Foto MENAHEM KAHANA/ AFP

Op de Israëlisch-Jordanese grens vliegt een zwerm spreeuwen op. Ze worden opgejaagd door enkele zwarte wouwen, een roofvogel uit de familie der havikachtigen. Het geschiedde op 22 januari 2017 jongstleden. Nieuws over niks. Die spreeuwen komen ieder jaar en dat hek staat er ook al een tijdje. Ze vliegen van oost naar west, that’s it.

Vogels doen niet aan politiek, daarom zien we ze graag. Soms kleuren spreeuwenzwermen de hemel donker, maar dat zegt niets.

Dit weekend zitten tienduizenden Nederlanders te turen naar hun tuin of balkon, voor de nationale tuinvogeltelling. Het is groepswetenschap, maar ook bezigheidstherapie. Vogels tellen lijkt op schaapjes tellen: rustgevend.

Er is veel reden om naar je tuin te kijken in plaats van de tv. Deze week maakte een groep Amerikaanse atoomgeleerden bijvoorbeeld bekend dat de ondergang van de aarde naakt. De zogeheten ‘doemsdagklok’, een soort dreigingsniveau voor de totale Apocalyps, staat nu op tweeënhalve minuut voor twaalf. De kans op een kernoorlog of klimaatcatastrofe is het hoogst sinds 1953. De redenen: nationalisme wereldwijd, militaire spanning tussen de NAVO en Rusland en ook de nieuwe president van Amerika.

Zelfs steenrijken worden nerveus, aldus een prachtige reportage in de New Yorker (die de VS-correspondent van deze krant tipte). Veel miljardairs uit Silicon Valley zijn zich aan het voorbereiden op het einde der tijden. Ze kopen alvast afgelegen luxe-bunkers met landingsbanen, ze hebben helikopters paraat staan met volle tank. Een Apocalyps-verzekering.

Heel rijke mensen kunnen natuurlijk ook heel dom zijn en bijgelovig en paranoïde. Toch geeft het te denken, want het betreft hier ook mensen die rijk werden door de informatie-voorsprong die ze hebben.

Waarom zijn ze bang? Voor klimaatverandering, bijvoorbeeld, voor atoomoorlog maar ook voor de ineenstorting van sociale structuren. De angst, bijvoorbeeld, dat door de groeiende welvaartskloof de armen zich tegen de rijken zullen keren. Vrees voor hooivorken.

„We schaatsen op heel dun ijs nu”, zei een van de geïnterviewden.

Die elite-angst groeit juist met een president die de vijand is van wetenschap en die de voorzieningen van armen afbreekt: hij koerst bewust af op chaos.

Sommige miljardairs proberen de opstand af te kopen met filantropie. Maar tegelijk bereiden velen dus ontsnappingsroutes voor. Favoriete ontsnappingsplek is Nieuw-Zeeland. Ver weg van het wereldnieuws en bommen. Dunbevolkt, geen sociale onrust. En mooie natuur.

Gewone mensen kunnen zich geen luxe-bunker veroorloven. Die hebben vaak alleen een tuin om te ontsnappen, om weg te kijken.

Voor die mensen verkoopt de Vogelbescherming bijvoorbeeld speciale Vogelpindakaas, in de smaken bosvruchten, met meelwormen en zelfs met stukjes noot. Klinkt als iets voor een land dat helemaal af is, maar misschien staren we juist naar vogels omdat de buitenwereld zo dreigend lijkt. Een innerlijk Nieuw-Zeeland.

Je hebt dat beroemde citaat uit een gedicht van van Bertolt Brecht:

Wat zijn dat voor tijden, waarin/

Een gesprek over bomen haast een misdaad is,/

omdat het een zwijgen over zoveel wantoestanden/

in zich sluit.

Waar ‘bomen’ staat kun je ook ‘vogels’ invullen. Is het dan een misdaad om vogels te kijken? Nee, het kan je geestelijk gezond houden. En ook in je achtertuin ontsnap je niet aan de wereld. Welke vogels komen aanvliegen, bijvoorbeeld, verandert met het klimaat. Vroegere lentes zorgen voor meer pimpelmezen, enzovoorts. Daarom is dat tellen een serieuze zaak.

Op de website van de organisatie staat bij de veelgestelde vragen: ‘Er zit altijd een merel in de tuin, maar nu tijdens de telling niet. Mag ik die merel wel doorgeven?’ Het strenge antwoord: ‘Nee, u mag alleen maar doorgeven wat u in dat half uur écht gezien heeft.’

Het tellen is kortom een exacte, wetenschappelijke groepsbezigheid. Precies wat Trump verafschuwt.