Cultuur

Interview

Interview

Foto: Buckner/Deadline/REX/Shutterstock

‘Trump kan deze revolutie niet in z’n eentje stoppen’

Interview Al Gore Zijn contact met de familie Trump is goed, en wat de nieuwe regering zal doen op milieugebied wacht hij graag af. Volgens oud-vicepresident en milieuactivist Al Gore is de „duurzaamheidsrevolutie” onontkoombaar. „En precies op tijd om de huidige economische stagnatie af te wenden.”

In wintersportoord Park City is de weerzin tegen Donald Trump even onontkoombaar als de onophoudelijk vallende sneeuw. Zoals elke winter wordt hier filmfestival Sundance gehouden, waarbij het plaatsje uitgroeit tot een soort Hollywood in de Rocky Mountains. Onder de bijeengekomen filmmakers, acteurs en journalisten is nauwelijks een ziel te vinden die géén bloedhekel heeft aan de rechts-populistische president.

Behalve Al Gore (68). De Democratische oud-vicepresident kan worden gezien als geestelijk vader van de Amerikaanse milieubeweging. En als succesvolle filmmaker. Zijn nieuwe milieudocumentaire, An Inconvenient Sequel, was vorige week de openingsfilm van Sundance – een eer die documentaires zelden ten deel valt.

De verrassing: over de onberekenbare klimaatveranderingsontkenner Trump is Gore mild. „Er kan wel eens meer reden zijn voor hoop dan voor angst”, zegt hij tijdens een vraaggesprek in Park City. „We weten gewoon nog niet wat deze regering gaat doen. Ik denk echt dat we vooruitgang blijven boeken.”

Gore vertelt dat hij Trump al lange tijd kent. Diens dochter Ivanka en schoonzoon Jared Kushner – nu presidentieel adviseur – zijn goede kennissen. Zo gek is dat niet. De Trumps stonden tot voor kort niet per se bekend als rechts of conservatief. En de families Trump en Gore zijn bekende gezichten in de politieke en financiële elites aan de Amerikaanse oost- en westkust. Toch waren linkse tegenstemmers en anti-Trump-demonstranten not amused toen Gore begin december gezien werd in New York, na afloop van een uitvoerig onderhoud met de net gekozen Trump – terwijl buiten op Fifth Avenue werd geprotesteerd, onder meer uit zorg om milieu en klimaat. „Uiterst interessant”, zei hij destijds. „Wordt vervolgd.”

Het contrast is groot tussen de impulsieve, geen boeken lezende Trump en de erudiete, bedachtzame intellectueel Gore. Maar dat is een tegenstelling waarop we ons niet moeten blindstaren, zegt de Democraat tijdens de ontmoeting met een handvol buitenlandse journalisten in een appartement met uitzicht op de ski-hellingen. Hij vindt het schadelijk om „zo gepolariseerd” te denken. „Waarom zou iemand als ik níet met iemand als hij praten? Ik ben er meteen op ingegaan toen Ivanka een ontmoeting voorstelde. Ik vind het altijd beter om te communiceren, als de mogelijkheid er is.” Over de inhoud geen woord – afspraken over vertrouwelijkheid neemt hij serieus.

Waarom zou iemand als ik níet met iemand als hij praten? Ik vind het altijd beter om te communiceren, als de mogelijkheid er is.

Trump ondergraaft stelselmatig wetenschappelijk bewezen feiten. Klimaatverandering heeft hij omschreven als samenzweerderig bedrog van de Chinezen. Gore knikt; hij weet het natuurlijk. Maar juist dat betekent dat praten noodzakelijk is, vindt hij, zeker nu 2016 te boek staat als het warmste jaar ooit gemeten. Ook dat Trump vanaf dag één bezig is de internationale afspraken van oud-president Obama en diens voorgangers op te zeggen, lijkt Gore niet te verontrusten. „De mondiale beweging die ik de duurzaamheidsrevolutie noem, is zo krachtig dat niet één persoon haar tegen kan houden.”

Trump zou ons kunnen verrassen?

„De wanhoop die ik hier in Park City ook weer voel is zo zinloos. Het ontkent de realiteit. Ja, ik ben hoopvol, te meer omdat de prijs van groene energie blijft dalen en lager wordt dan die van fossiele brandstoffen. Het doel van het klimaatakkoord (vorig jaar gesloten in Parijs, red.) was regeringen te laten tekenen om de afspraken na te komen, maar ook om een glasheldere boodschap over te brengen aan zakenleven, investeerders en politici: de trein vertrekt en als je er niet in zit, zul je op het perron worden achtergelaten.”

Beseft de nieuwe president dat?

Gore grijnst en schudt zijn hoofd. Nee, ook langs deze omweg zal hij niets prijsgeven over de ontmoeting – of mogelijk: ontmoetingen – met Trump en diens raadgevers. Dan, fel: „Ik ben ervan overtuigd dat we ‘Parijs’ volledig moeten invoeren om de crisis tijdig op te lossen. En Amerikaans leiderschap blijft belangrijk.” Hij zegt dat hij vorige week op het World Economic Forum in Davos al het idee kreeg dat de Chinese president Xi zich warmliep om het initiatief van de Amerikanen over te nemen. „Ik kan alleen maar hopen dat we met deze regering een punt bereiken waarop Amerikaans leiderschap op het gebied van klimaat als positief zal worden ervaren.”

Kijk naar de tv en de reclameborden: overal proberen bedrijven te laten zien dat zij de groenste zijn in hun branche

Daar is een internationale blik voor nodig. Trump geeft blijk van het tegendeel.

„Ik herhaal dat we nog niet kunnen inschatten wat de nieuwe regering zal doen. Wat we wel weten is dat bedrijven, industrieën en beleggers zich massaal heroriënteren. Kijk naar de tv en de reclameborden: overal proberen bedrijven te laten zien dat zij de groenste zijn in hun branche. Waarom? Omdat hun klanten zeggen dat ze naar de concurrent gaan als ze zich niet verantwoordelijk gedragen. Omdat de jonge mensen die ze rekruteren anders aankijken tegen de wereld dan mijn generatie. Ze willen een redelijk salaris, zeker. Maar ze willen vrienden en familie ook kunnen vertellen dat ze werken voor een bedrijf met waarden die overeenkomen met hun eigen waarden, een bedrijf dat de wereld niet slechter maakt.”

Hoe kijkt u aan tegen ontkenners van klimaatverandering door menselijk handelen – zoals Trump?

„Je hoort vaak: het is domme onwetendheid of arrogantie. Ik denk niet dat dat de enige twee mogelijkheden zijn. Als mensen zijn we vatbaar voor wat psychologen ontkenning noemen. Een variant daarop is het ‘principe van systeemrechtvaardiging’. We hebben allemaal de behoefte om aan te nemen dat de bredere structuren waarin we leven wel in orde zijn. Als iemand die basale aanname betwist, maakt dat ons bang.

„Welnu, door de klimaatcrisis horen we dat er een heleboel tegelijk moet veranderen. Dan is de natuurlijke respons: nou, ik weet het niet. Voeg daarbij de goed-gefinancierde pogingen van vervuilers om mensen ervan te overtuigen dat het inderdaad niet zo erg is.

„Hier in de VS is nog een bron van ontkenning: de bevlogen conservatieve ideologie die de belastingplicht van de rijken wil verzachten. Die de rol van de overheid wil inperken, zodat de politiek minder bevoegdheden heeft om machtige bedrijven aan te pakken.”

U heeft het over de ideologie in het Witte Huis en Congres?

Weer grinnikt Gore. Hij kijkt naar buiten en schakelt even over op small talk over het winterse weer. Als vicepresident (1993-2001) stond Gore bekend als doodernstig en intens, maar in de jaren na zijn lange politieke loopbaan lijkt hij los te zijn gekomen. „Ja, ik ken de verkiezingsuitslag. Maar niets duurt eeuwig. Ik zei al: de duurzaamheidsrevolutie – I love that word! – is niet te stoppen. Zij die besluiten dat ze daarin niet willen meegaan, voelen angst. Want het is écht een beweging, iedereen beweegt zich richting duurzaamheid en vergroening.”

Iedereen?

„Goed, niet iedereen. Maar het zwaartepunt verschuift.”

In tegenstelling tot Trump heeft Gore zijn haar en gezicht ongestoord grijzer en gerimpelder laten worden. Lang voordat hij in 2007 de Nobelprijs voor de vrede kreeg en zich – in progressieve kringen – ontplooide tot een ster van het kaliber-Robert Redford, zat hij in het Congres. Pas 28 jaar was Albert Gore junior toen hij de landelijke politiek inging namens de zuidelijke staat Tennessee. Zijn interesse in het klimaat dateert van nog eerder: uit zijn studietijd. Op de universiteit volgde hij colleges van Roger Revelle (1909-1991), een van de eerste geleerden die de opwarming van de aarde bestudeerde. „Hij was zo’n docent die je als jonge student diep raakt”, zegt hij. „Mijn ogen werden geopend.”

Zijn eerste boek heette Earth in the Balance en als senator maakte hij zich sterk voor het internationale ‘Global Marshall Plan’ voor duurzame ontwikkeling, en voor het Kyoto-verdrag uit 1997 om het broeikaseffect tegen te gaan. Van alle kanten werd hij beschuldigd van hypocrisie. Dierenrechtengroep PETA nam het hem kwalijk dat hij vegetarisch eten niet als klimaatoplossing ondersteunde – tot hij een paar jaar geleden veganist werd. Gore zou een ‘CO2-miljonair’ zijn, met meerdere grote huizen en een privévliegtuig. Hij zou stilletjes investeren in bedrijven in de zonne-energiebranche en zo zelf profiteren van zijn activisme. Het zijn aantijgingen die hij stelselmatig ontkent: „Ik zet me echt niet al dertig jaar in voor het milieu om er rijk van te worden.” Verder wil hij er niet op ingaan.

U had in 2001 alles kunnen gaan doen toen u de politiek verliet.

„Ja, maar dit is, los van een atoomoorlog, de enige dreiging die het einde van de beschaving kan inluiden. Onvoorstelbaar, het lijden dat de mensheid te wachten staat als we deze crisis niet aanpakken. Maar de gevolgen van klimaatverandering hoeven het catastrofale niveau niet te bereiken – de oplossingen zijn plotseling op grote schaal beschikbaar. Precies op een moment dat de wereldeconomie stagneert – er is trage groei en mensen maken zich zorgen over banenverlies door intelligente automatisering en hyper-globalisering. De klimaatrevolutie kan verdere stagnatie afwenden. We moeten zonnepanelen en windmolens neerzetten. Gebouwen en elektriciteitslijnen vernieuwen. Het is een mega-banenplan.

Onvoorstelbaar, het lijden dat de mensheid te wachten staat als we deze crisis niet aanpakken

„We zien tevens de opkomst van verlicht bestuur in allerlei onverwachte streken. China heeft natuurlijk een ander systeem, maar ze bewegen zich snel in de goede richting. Of neem Saoedi-Arabië. Ik sprak off the record met een politiek medewerker die vertelde dat ze – ook in die patriarchale monarchie – via het internet volgen wat er allemaal gebeurt. De nieuwe vice-kroonprins heeft een miljardeninvestering in zonne-energie aangekondigd! Alweer een hoopvol teken.”

Gore ziet zelfs positieve ontwikkelingen in Amerika zelf.

„De campagne van de Democraat Bernie Sanders liet zien dat we enorm veel geld bijeen kunnen brengen zonder een lobbyist of bedrijfsbelang om een dollar te vragen. Revolutionair! De milieubewuste kiezer wint macht terug van multinationals die miljarden te besteden hebben. En in de staat Oklahoma wordt fracking (een omstreden boortechniek naar schaliegas, red.) aangepakt. Het is een gas- oliestaat, maar er zijn aardbevingen en mensen zijn ongerust. Zelfs de lokale Republikeinen horen zo duidelijk van de kiezers: wacht, dit moeten we reguleren.”

Het optimisme van Gore wijkt af van de vrees van zijn geestverwanten, en ook tegen de alarmistische boodschap van zijn eigen documentaires. „Het mogelijke einde van de menselijke beschaving” is toch echt geen hoopgevende frase – en die komt van Gore. Maar juist omdat hij zich al decennia bezighoudt met politiek, economie en milieu, betoogt Gore dat hij kan inschatten dat een kentering, nodig om „deze wereldwijde ramp in slow-motion” te keren, aanstaande is.

U wil gewoon niet wanhopen in het tijdperk-Trump?

„De klimaatbeweging is vergelijkbaar met de massabeweging voor burgerrechten, het vrouwenkiesrecht en de opstand tegen de slavernij. Allemaal komen ze uiteindelijk neer op één vraag: wat is goed en wat is fout? Als we zorgvuldig kijken en onze harten openen, komen we uit bij het goede. Met de klimaatbeweging zijn we bijna op dat punt.”