Tariefmuren en grensmuren: tussen Mexico en Trump escaleert het snel

Mexico-VS

Tussen de VS en Mexico dreigt een handelsoorlog nu president Trump volhoudt dat de zuiderburen moeten betalen voor zijn grensmuur.

Foto: Guillermo Arias / AFP

Met een onderlinge handel van 1 miljoen dollar per minuut (ruim 520 miljard per jaar) hebben ze een van de belangrijkste handelsrelaties in de wereldeconomie. Maar tussen de Verenigde Staten en Mexico dreigt een handelsoorlog, nadat Donald Trump in zijn eerste dagen als nieuwe Amerikaanse president een diepe crisis met zijn zuidelijke buurland heeft ontketend. Hoe kon het zo snel escaleren?

De grensmuur

Woensdag tekende Trump een decreet dat aanzet tot de „onmiddellijke bouw” van een „aaneengesloten, fysieke muur” aan de gehele zuidgrens met Mexico. Deze muur, bedoeld om „migranten en drugs uit Mexico” tegen te houden, vormde een centrale belofte tijdens Trumps campagne. De muur is nog met vele onzekerheden omgeven – niet in de laatste plaats de prijs ervan. Trump spreekt van 8 à 12 miljard dollar. Andere schattingen variëren van 25 tot wel 40 miljard.

Mexicanen wijzen de muur pertinent af als vernederend. ,,Wij geloven eerder in bruggen”, stelde de Mexicaanse president Enrique Peña Nieto deze week. Hij zegde aanvankelijk nog toe Trump komende dinsdag te willen ontmoeten in Washington. Maar nadat die bleef volhouden dat Mexico „vroeg of laat” zal betalen voor de grensmuur, moest Peña donderdag onder druk van de publieke opinie zijn bezoek wel annuleren.

Vrijhandel

Tijdens dat werkoverleg had het ook moeten gaan over Trumps andere centrale campagnethema: NAFTA. Trump geeft dit vrijhandelsverdrag tussen beide landen en Canada de schuld van Amerikaans banenverlies, vooral in de maakindustrie. Zijn belofte Amerikaanse bedrijven in de VS te houden en naar Mexico (en China) verplaatste banen „terug te halen”, hielp hem in november aan de zege in enkele cruciale industriestaten.

In werkelijkheid gingen de meeste banen verloren door automatisering. Banen die wel echt naar Mexico verhuisden terughalen, is daarom nog niet zo makkelijk. Amerikaanse lonen liggen veel hoger dan Mexicaanse, waardoor dit werk – eenmaal terug in de VS – nog sneller door machines of robots zal worden vervangen. Daarnaast zijn ook zeker 5 miljoen banen in de VS afhankelijk van de handel met Mexico. Bijvoorbeeld omdat ze halffabrikaten maken die in Mexico verder in elkaar worden gezet.

Op de site van het Witte Huis staat sinds Trumps aantreden niettemin: „Als onze partners weigeren te heronderhandelen over een eerlijke deal voor Amerikaanse arbeiders, dan zal de president bekendmaken dat de VS zich uit NAFTA willen terugtrekken”.

Voor Mexico zou dit laatste rampzalig zijn. De regering is daarom ook wel bereid te spreken over „modernisering” van NAFTA, zoals ze het zelf liever noemt. De onderlinge handel is sinds de inwerkingtreding van NAFTA, in 1994, vervijfvoudigd. Maar Mexico is binnen die relatie veel afhankelijker van de VS dan vice versa. Ruim 80 procent van zijn export gaat naar de noorderburen. Andersom is dit slechts 14 procent. En van het Mexicaanse binnenlands bruto product is circa 13 procent afkomstig van de handel met de VS. Voor de VS is dit nog geen 1 procent.

Dit laat niet Mexico betalen voor de muur, maar de Amerikaanse consument, die meer kwijt is aan avocado’s, wasmachines en televisie

Een tariefmuur?

Nadat Peña Nieto zich donderdag afmeldde voor het werkoverleg in Washington, reageerde Trumps woordvoerder binnen enkele uren. De regering, zei deze Sean Spicer aan boord van Air Force One, speelt met het idee van een importheffing van 20 procent op Mexicaanse producten. Zo zou Mexico alsnog voor de muur betalen, stelde Spicer.

Net als bij de plannen voor de grensmuur is ook rond deze tariefmuur nog veel onduidelijk. Spicer leek in zijn persgesprekje te suggereren dat het ‘slechts’ om een heffing over het Mexicaanse handelsoverschot (van 50 miljard) met de VS ging.

Zijn claim dat Mexico zo alsnog betaalt voor de muur, is sowieso betwistbaar. Elke heffing zou immers doorberekend kunnen worden aan de klant. „Dit laat niet Mexico betalen voor de muur, maar de Amerikaanse consument, die meer kwijt is aan avocado’s, wasmachines en televisies”, stelde de Mexicaanse minister Luis Videgaray (Buitenlandse Zaken).

Bovendien zou Mexico kunnen terugslaan met eigen heffingen. Dat deed het in 2009 bijvoorbeeld toen Mexicaanse vrachtwagens van Amerikaanse wegen werden geweerd. „Elke heffing die wij instellen, kunnen zij ook instellen. Enorm obstakel voor groei”, twitterde de Republikeinse senator Lindsey Graham. „Mucho sad.”

Beter een goede buur…

Mexico heeft meer wapens. Het kan ook de samenwerking bij grensbewaking en criminaliteitsbestrijding terugschroeven of opzeggen. Met alle gevolgen voor de VS van dien. Ook is het in het belang van de VS dat Mexico niet afglijdt in economische malaise of politieke instabiliteit, stelde The Wall Street Journal deze week in een hoofdartikel. De rechtse zakenkrant waarschuwde dat de ‘linkse populist’ Andrés Manuel López Obrador dankzij Trump wel eens de Mexicaanse presidentsverkiezingen, in 2018, kan gaan winnen. Hij wil in Mexico net zo’n nationalistisch en protectionistisch beleid voeren als Trump in de VS.