Straks blijkt of Congres Trump beteugelt

Presidentschap Donald Trump Zullen de Republikeinen in het Congres tegenwicht bieden aan president Trumps uithalen naar de rechtsstaat?

AP Photo/ Evan Vucci

Wie wil weten in hoeverre de Amerikaanse rechtsstaat bestand is tegen president Trump, moet letten op Mitch McConnell en de filibuster.

Mitch McConnell is voorzitter van de Republikeinse meerderheid in de Senaat. De filibuster is parlementaire folklore: de tactiek om met eindeloze redevoeringen de stemming over een wetsvoorstel te vertragen. McConnell, een veteraan in de Senaat, houdt van de filibuster. Donald Trump niet.

Behalve politiek theater is de spreekmarathon ook een graadmeter voor polarisatie in de VS. Tijdens de acht jaar van Bill Clinton waren er negen filibusters, onder George W. Bush zeven. Maar alleen al in Obama’s eerste termijn kwam het 27 keer tot een praatmarathon.

Geen ‘supermeerderheid’

Er is een ‘supermeerderheid’ van zestig van de honderd stemmen in de Senaat nodig om een filibuster te blokkeren. Sinds 8 november hebben de Republikeinen maar een kleine meerderheid van 52 stemmen. Bij wetsvoorstellen zijn er veel mogelijkheden om een dreigende filibuster te omzeilen. Bij benoemingen niet.

Volgende week donderdag maakt president Trump bekend wie hij wil benoemen op de doorslaggevende, negende zetel in het nu achtkoppige Hooggerechtshof. De voorzitter van de Democraten in de Senaat, Chuck Schumer, dreigde deze week met dwarsliggen. De Republikeinen moeten een gematigde rechter voorstellen, zei hij: „Als ze dat niet doen gaan we ons met hand en tand verzetten.”

Benoemingen van opperrechters tegenhouden heeft een precedent. De Republikeinen weigerden acht maanden lang Obama’s kandidaat, Merrick Garland, zelfs maar in overweging te nemen. Alleen: ook dát had een precedent. Want onder president Bush dreigde de Democraat Chuck Schumer hetzelfde te doen, mocht er een hoge rechter stoppen of overlijden.

De Republikeinen hebben nu haast. Obama’s kandidaat Garland moest wachten, maar de benoeming van Trumps kandidaat voor het Supreme Court moet zo snel mogelijk door het Congres. Daarom neemt de druk toe op de Republikeinse Senaatsvoorzitter McConnell, om de mogelijkheid tot filibuster af te snijden bij nominaties voor het Supreme Court. Hij kan dat doen met een zelden gebruikte parlementaire procedure die de ‘nucleaire optie’ wordt genoemd. Trump vindt dat McConnell dat moet doen, zei hij deze week in een interview.

Maar McConnell is daar niet toe geneigd. Althans, toen Democraten in 2013 de nucleaire optie gebruikten om het filibusteren van Obama’s ministers te voorkomen, was McConnell de man die daar bezwaar tegen maakte. De Democraten zouden er spijt van krijgen dat ze tornden aan de tradities van de Senaat. „Niemand heeft voor eeuwig de meerderheid.” Hij kreeg gelijk, want de Democraten kunnen momenteel de beoogde ministers van Trump niet meer met een filibuster treffen. Maar de opperrechter nog wel. En daarom moet McConnell nu kiezen. Blijft hij hechten aan de regels van de Senaat? Of geeft hij voorrang aan het partijbelang?

Wat McConnell met de filibuster gaat doen – of laten – is een indicatie voor de houding van de Republikeinen in het Congres. Buigen ze tot het uiterste mee, of bieden ze hun president en zijn adviseurs tegenwicht bij hun uitvallen naar de rechtsstaat?

Trumps eerste week liet een verontrustende verzameling van zulke uithalen zien. Veel van zijn decreten blijken niet of nauwelijks getoetst aan bestaande wetten. Er dook een kladversie op van een decreet dat geheime overzeese gevangenissen van de CIA weer in ere wilde herstellen. Donald Trump tekende het niet, maar hij herhaalde wel zijn standpunt dat hij niks tegen ‘waterboarden’ heeft, maar dat hij de beslissing erover aan zijn ministers laat. En er lag vrijdagavond een order klaar die de visa opschort voor migranten en vluchtelingen uit een aantal moslimlanden, zoals Syrië.

Het agentschap dat milieubeleid moet uitvoeren, kreeg te horen dat ieder wetenschappelijk onderzoek moet worden voorgelegd aan team Trump. Er komt een onderzoek naar onbewezen grootschalige stemfraude. Trump dreigde met het „versterken van stemprocedures”, wat in Republikeinse staten recent vaak neerkwam op het bemoeilijken van de stembusgang. Tot slot noemde Trumps naaste adviseur Steve Bannon de pers „de oppositie”.

Alleen McCain verzet zich

Samenvattend: week één was goed voor ondernemersvrijheid. Maar de vrijheid van meningsuiting en migrantenrechten kwamen onder vuur.

De enige Republikeinse senator die zich tot nu toe tegen president Trump keert, is voormalig presidentskandidaat John McCain. „De president kan elke order tekenen die hij wil. Maar de wet is de wet en de VS gaan niet terug naar martelen”, twitterde hij.

Twitter avatar SenJohnMcCain John McCain .@POTUS can sign whatever executive orders he likes, but the law is the law - we’re not bringing back torture https://t.co/m9YjDtNYBQ

Paul Ryan en Mitch McConnell, de voorzitters van het Huis en de Senaat, zijn fiscaal conservatieven die jarenlang ageerden tegen het gat in de hand van Obama. Nu zeggen ze dat ze de miljarden dollars gaan vrijmaken die nodig zijn voor de bouw van de muur langs de grens met Mexico.

In november noemde McConnell Trumps geklaag over stemfraude irrelevant. Deze week zei hij: ‘Het komt voor’. Mitch McConnell kan dus van mening veranderen. De vraag is of hij dat ook over de filibuster gaat doen.