Je móet het beter doen dan je ouders

Aziatische Nederlanders

Een ‘model-minderheid’ krijgt weinig aandacht. Aziatische Nederlanders zijn zeer succesvol in het Nederlandse onderwijs, met dank aan de meegebrachte opvoedstijl.

Beeld: Merlijn Doomernik

„Moet een kind zich op school thuis voelen? Daar is een school helemaal niet voor. Daar is thuis voor. Een school is om te presteren en verder te komen.”

Dat was de eerste reactie van de in 2001 uit Taiwan geïmmigreerde Cha-Hsuan Liu op ouders die zeiden dat hun kind zich op school vooral thuis moest voelen. „Aziatische ouders geven kinderen het idee dat ze hard moeten werken”, zegt Liu, docent diversiteit aan de universiteit van Utrecht.

De Aziatische tijgermoeder die haar kind tot topprestaties dwingt, is een stereotype sinds de bestseller The Battle Hymn of the Tiger Mother (2011) van de Chinees-Amerikaanse schrijfster Amy Chua. „Ik ben het niet helemaal met Chua eens, maar vind met haar dat de volgende generatie het beter moet doen dan de huidige”, zegt Liu. „Als je gezin niet welgesteld is, biedt onderwijs de enige uitweg.”

Ik vind dat de volgende generatie het beter moet doen dan de huidige

Statistiek lijkt het succes aan te tonen van de Aziatische nadruk op onderwijsprestaties. In twee gezaghebbende onderwijsranglijsten voor 10- en 15-jarige leerlingen staan verscheidene Aziatische landen boven het Westen. Singapore, grote Chinese landsdelen en Japan staan op eenzame hoogte in wiskunde. Het basiskennisniveau onder leerlingen van bètawetenschappen is speciaal in Aziatische landen hoog.

De veertien miljoen Aziatische Amerikanen presteren gemiddeld zo goed dat ze voor toelating tot universiteiten met etnische quota hogere cijfers moeten halen dan andere groepen, waaronder blanken. De hoog aangeschreven publieke Californische universiteiten hebben die etnische quota weer afgeschaft, zodat de Aziaten vrij kunnen toestromen.

Naar Aziatische migranten in Nederland is weinig onderzoek gedaan. Het meest is bekend over Chinese Nederlanders, met ongeveer 100.000 de grootste groep. Uit rapporten van het SCP – waar Liu aan meewerkte – en van het CBS uit 2011 blijkt dat tweederde van de Chinees- Nederlandse kinderen naar havo en vwo gaat tegenover de helft van de autochtone kinderen. Ze vallen weinig uit en gaan massaal door naar universiteiten en hogescholen.

Opmerkelijk is de snelle sociale stijging van de Vietnamese Nederlanders, die in de jaren tachtig als bootvluchtelingen naar Nederland kwamen – nu een groep van ongeveer 20.000 mensen. De eerste generatie begon met loempiakarretjes, vooral de tweede generatie volgde hoger onderwijs. Nu zijn er onder hen veel begaafde technici, zakenlieden en professionals.

Extreme prestatiegerichtheid heeft een prijs. Omdat er zoveel van het resultaat afhangt, komt in China veel examenfraude voor en burn-out onder leerlingen. Door de status van „modelminderheid” dreigen in de VS minder succesvolle Aziatische groepen soms onder te sneeuwen.

Lachen om een pak slaag

In hoeverre Aziatische Nederlanders lijden onder ouderlijke prestatiedruk is niet onderzocht, maar die druk is wel een bindende factor, zegt Reza Kartosen-Wong van de Universiteit van Amsterdam. Zelf van gemengd Indonesische en Pakistaanse afkomst, schreef hij een proefschrift over de groeiende Nederlands-Aziatische cultuur.

Bezoekers van populaire Asian Parties herkennen elkaars achtergrond, maken dezelfde grappen over hun strenge opvoeding. De Facebookpagina van INVAZI, dat feestjes organiseert, legt bij wijze van grap vier Asian career options voor: „1 doctor 2 lawyer 3 engineer 4 disgrace to the family” (1 dokter 2 advocaat 3 ingenieur 4 schande voor de familie). „Als in een Aziatische film een strenge ouder een pak slaag geeft, kunnen Aziatische Nederlanders met enige humor terugkijken op de druk die ze thuis ondervonden”, zegt Kartosen-Wong. Het draagt bij aan een Pan-Aziatische identiteit.

Bezoekers van populaire Asian Parties herkennen elkaars achtergrond, maken dezelfde grappen over hun strenge opvoeding

Op de feesten, waar ook niet-Aziatische Nederlanders komen, is naast Aziatische muziek rap en R&B te horen en treden dj’s als Flava op en soms geblondeerde Aziatische ‘parttime party queens’. Ook Chinese kennismigranten die hier komen studeren of werken en geen Nederlands spreken, voelen zich er thuis.

Liu is inmiddels wat milder geworden. Haar 11-jarige zoon is van een reguliere school waar hij zich niet thuis voelde overgestapt naar een montessorischool, waar hij het beter doet. Hij neemt nu meer initiatief, heeft zichzelf Engels geleerd via YouTube. Liu’s conclusie: „Als een kind zich thuis voelt op school, werkt het ook beter. Aziatische ouders willen hun kind verder brengen. Westerse ouders accepteren het kind meer zoals het is.”