Longreads

Hoe tover je een terrorist om tot een gewone burger?

Nog voor de ‘zachte aanpak’ van geradicaliseerde jongeren in de Verenigde Staten mogelijk onder Trump ter discussie komt te staan, bespreekt deze longread haar opkomst, gebruik en gebreken.

Foto: Getty Images

Kan je geradicaliseerde buurman weer omgetoverd worden tot gewoon, je buurman? Wired onderzocht in een longread het eerste deradicalisatieprogramma van de Verenigde Staten, dat sinds 2014 op een vergelijkbare manier als in Nederland jihadistische jongeren aanpakt.

In mei 2014 wordt de 18-jarige Abdullahi Yusuf aangehouden op een vliegveld in Minneapolis, op weg naar Istanbul, om zich aan te sluiten bij de Islamitische Staat. Daar wordt hij door de FBI tegengehouden, die Yusuf al een maand in het vizier heeft. IS-aspiranten als Yusuf kunnen in de Verenigde Staten celstraffen van zo’n vijftien jaar krijgen. Maar is het effectief om een nauwelijks volwassen jongen met extreme ideeën jaren op te sluiten?

De Amerikaanse rechter Michael J. Davis worstelde met deze vraag. Hij zag in Yusuf en andere, soortgelijke gedetineerden vooral opstandige jongeren, die makkelijk te indoctrineren zijn door mooie filmpjes en harde teksten van IS. Davis besloot naar een alternatieve manier te zoeken om met jongeren als Yusuf om te gaan, die “het IS-narratief kon ondermijnen dat het Westen haar moslimburgers haat.”

Rechter Davis ontdekt dat vele andere landen een zachtere aanpak dan de Verenigde Staten hebben: deradicalisering. Om zijn project te laten slagen neemt hij contact op met Daniel Koehler, een expert op dit gebied. Hij adviseert ook landen als Nederland, Engeland, België en Canada bij het opzetten van deradicaliseringsprogramma’s.

Het project van rechter Davis is niet zonder risico’s: het wordt als zeer controversieel in Amerika gezien, waar velen extremisten liever achter de tralies zien.

Lees ook het verhaal van Yehya Kaddouri, tien jaar geleden als eerste veroordeeld onder de huidige Nederlandse terrorismewetgeving: Ik zag mezelf als de Che Guevara van de moslims

In het geval van Yusuf werkte het programma goed; hij heeft naar eigen zeggen een nieuw leven gekregen. Na een aantal praatsessies leerde Koehler over de moeilijke en vooral eenzame jeugd van Yusuf. Met tijd en geduld kon Koehler inspelen op zijn liefde voor boeken en een oude passie voor fotojournalistiek. Yusuf over zijn leven nu: “Ik zie mijn toekomst zoals ik deze nog nooit gezien heb.”

Maar bij anderen gaat het niet zo snel. Zo noemt een Amerikaanse professor een vrouw die “er wel tien jaar over deed voor ze gederadicaliseerd was en haar groep verliet”. Of het huidige Amerikaanse klimaat een dergelijk subtiel programma zal blijven handhaven is nog maar de vraag.

Lees hier het volledige interview: Can you turn a terrorist into a citizen? (5500 woorden, leestijd 22 minuten).