Zweven en schaatsen tegelijk - op een doorzichtige ijslaag

Het Charlevoix-meer in Michigan raakte op een bijzondere manier bevroren. Hoe kan dat?

Een screenshot uit de Slowaakse video YouTube

Een Bijbelse stunt: National Geographic was waarschijnlijk niet de enige die in dit soort termen begon te denken bij het zien van het bevroren Charlevoix-meer. Op een foto op Facebook lijkt bewoner Andre Poineau te staan op het wateroppervlak - of hangt hij nu boven het strand?

Dit is niet de manier waarop we meestal natuurijs kennen. Dat gold voor meer mensen, want de foto’s van Poineau gingen de hele wereld over. Niet vreemd, want de meeste mensen kennen ijs toch als een ondoorzichtige massa vol deuken en bubbels, met hier en daar een stuk waterplant zichtbaar. Op een glasplaat als deze moeten we in Nederland nog wachten. Maar hoe ontstaat zoiets dan?

In theorie kan dit bijna overal - het draait vooral om een toevallige samenloop van omstandigheden. Het water moet onder windstille omstandigheden heel rustig bevriezen. Zo kunnen luchtbubbeltje langzaam verdwijnen en worden er grotere ijskristallen gevormd, die minder licht reflecteren maar het doorlaten. Want dat is uiteindelijk de kern: doorzichtigheid betekent dat iets licht doorlaat. Daarom is de schaduw van Poineau ook ‘losgekoppeld’ van zijn lichaam, en begint die pas rechtsonder in beeld. Er is geen reflectie op doorzichtig ijs. Normaal gesproken is dat wel het geval, op de meeste ijstypes.

Maar bij een heel klein beetje wind tijdens de ijsvorming gaat dit al mis. Bovendien, stelt NRC-wetenschapredacteur Karel Knip, is de Nederlandse bodem er niet erg geschikt voor:

“Stikstof, zuurstof en ook methaan passen niet in het kristalrooster van het ijs (zoals aan ijsklontjes te zien is.) Uit Nederlandse modder ontsnapt permanent methaan en dat zie je aan de bellenrijtjes in het ijs.”

En ook niet onbelangrijk: het water moet wel van nature al een beetje helder zijn, en dat komt in Nederland nu ook niet per se overal voor. Volgens bewoner Poineau is het water in het Charlevoix-meer extreem helder omdat er veel zebramosselen in wonen, die het schoon houden.

De Slowaakse sterrenkundige Tamela Maciel schreef al eerder over het fenomeen nadat een video van een Slowaaks meer een paar jaar geleden een grote hit was (meer dan 9 miljoen views).

Maciel maakt ook de connectie met het ijs van ijssculpturen. De kunstenaars die deze kunstwerken maken proberen vaak zo helder mogelijk ijs te kopen. Dat wordt inderdaad gemaakt door het langzaam te bevriezen, soms laagje voor laagje. En ze linkt zelfs naar deze pagina, waar verschillende manieren staan waarop je zelf helder ijs kan maken.

Daar staat ook hoe je het níet moet doen. Beginnersfout: denken dat je gewoon gedestilleerd, ‘extra schoon’ water kan gebruiken.