Zelfde budget, meer bibliotheken

Lezen

Elke wijk krijgt zijn eigen ‘bibliotheek op maat’. Aldus wordt bij gelijk blijvend budget het aantal vestigingen opgeschroefd. Delfshaven had de primeur.

De bibliotheek in Delfshaven zit onder een dak met een buurthuis. Foto Rien Zilvold

Als een kind in een snoepwinkel, zo voelt een lezer zich in de bibliotheek. Burgemeester Ahmed Aboutaleb (PvdA) trok de vergelijking onlangs bij de heropening van de bibliotheek Delfshaven. „Je komt er om te leren lezen, voor je studie, je werk of gewoon sociaal, voor je plezier”, vatte hij het plan samen waarmee de Stichting Bibliotheek Rotterdam het aantal vestigingen wil uitbreiden van 16 eind vorig jaar naar 23 in 2020.

De bibliotheek nieuwe stijl zal er in elke wijk anders uitzien. In multicultureel Delfshaven met een sociaal lager ingeschaalde bevolking ligt het accent vooral op ‘ontmoeting’, huiskamerfunctie, en computerfaciliteiten voor schoolkinderen. Ook de vestiging Zuidwijk/Pendrecht, die 15 februari opent, moet een ‘huiskamer’ worden voor de wijk. Het Lage Land (28 januari) daarentegen concentreert zich op de ‘traditionele’ uitleenfunctie. Hier is de wijk minder gemengd en zijn er meer veellezers. De laatste vestiging wordt wel kleiner en wordt een soort boekenkiosk.

De bibliotheek nieuwe stijl komt er na een ingrijpende bezuinigingsoperatie. In september 2011 besloot de gemeenteraad het aantal vestigingen terug te brengen van 26 naar zes in 2020. De belangrijkste redenen waren het teruggelopen aantal bezoekers (minus 24 procent in vijf jaar) en een gemeentelijke bezuinigingsopgave van 250 miljoen euro. In totaal werd de bibliotheek vanaf 2012 met zo’n drie miljoen euro gekort. Een landelijke trend: van de 1073 volwaardige vestigingen in 2012 waren er anno 2015 nog 802 over.

In Rotterdam hebben inmiddels tien vestigingen hun deuren gesloten. Maar door in de wijken nieuwe, op maat gesneden bibliotheken op te richten, denkt de stichting het tij te kunnen keren. ‘Op maat gesneden’ slaat niet alleen op wisselende concepten per wijk, maar ook op ruimte delen en samenwerken met plaatselijke instellingen, alsmede inzet van vrijwilligers en techniek. Door dat pakket maatregelen hoopt de stichting met gelijkblijvend budget - nu zo’n 19 miljoen euro - het aantal vestigingen op te schroeven naar het niveau van 2011.

Zo woont de bieb in Delfshaven nu samen met het buurthuis Huis van de Wijk. Een andere nieuwe vestiging gaat eind februari open. Hierbij is de inwonende partner een horeca-onderneming. De locatie van die bibliotheek wordt op last van die commerciële partij nog even geheim gehouden.

Wat de techniek betreft mogen veellezers rekenen op een snellere digitale afhandeling van hun wensen. Sowieso zal het accent meer en meer komen te liggen op selfservice. In Hoek van Holland bijvoorbeeld zijn er sinds afgelopen zomer uren dat geen enkele medewerker in de bibliotheek aanwezig is en de bezoeker alles zelf moet doen: van zichzelf toegang verschaffen met een pasje en scannen van het boek tot en met de bibliotheek netjes weer afsluiten. Volgens Annerie Brenninkmeijer, manager bibliotheken Rotterdam, heeft de selfservice tot nu toe niet geleid tot incidenten of diefstal. Het aantal openingsuren in Hoek van Holland kon dankzij die selfservice flink worden verruimd, zoals ook in andere vestigingen.

Of de ontlezingstrend met de bibliotheek nieuwe stijl zal worden omgebogen, kan Brenninkmeijer niet beloven. Maar ze weet wel dat niets doen een nog grotere ontlezing tot gevolg zou hebben. Om meer publiek te trekken, komen de bibliotheken vaker op A-locaties, zij het veelal in kleinere panden. In Hoek van Holland, waar de bibliotheek is verhuisd van de rand van het dorp naar het centrum, is het aantal bezoekers volgens Brenninkmeijer inmiddels gestegen met zeventig procent.

Het aantal leden van de Bibliotheek Rotterdam was vorig jaar ruim 95.000, waaronder 59.000 jeugdleden. Het aantal bezoekers, verspreid over de verschillende locaties, bedroeg 2,2 miljoen.