Pas na het islamdebat in De Balie ging het echt los

Islamdebat Joop.nl zag een ‘Beierse bierkelder’ in het islamdebat. De Balie noemt de samenvatting van deze website „een vertekening”.

Foto Jan Boeve / De Balie

De Amsterdamse wethouder Kajsa Ollongren acht het „heel voorstelbaar” dat uitspraken die maandagavond zijn gedaan in het Amsterdamse debatcentrum De Balie strafbaar zijn. Rutger Groot Wassink, fractievoorzitter van GroenLinks in Amsterdam, overweegt aangifte tegen een van de sprekers.

Het debat afgelopen maandag, over moslims en extremisme, houdt de gemoederen bezig. Uitspraken van aanwezigen worden getwitterd, politici roeren zich. Wat gebeurde er die avond?

‘Waarom haten ze ons eigenlijk?’ Die vraag stelde tv-presentator Jeroen Pauw vlak na de aanslagen in Brussel vorig jaar. Het werd de titel van een essaybundel waarin zeventien auteurs volgens de uitgever „een bijdrage leveren aan een beter inzicht in de problematiek van de aanslagen”. Een aantal van hen, plus publiek, waren naar de De Balie gekomen op uitnodiging van Werkelijkheid in Perspectief, opgericht door de eveneens aanwezige Frits Bolkestein (VVD), Paul Cliteur (Forum voor Democratie) en Meindert Fennema (GroenLinks). De stichting wil een podium bieden aan „ten onrechte minder bekende denkers”. In dat kader was ook Wim van Rooy aanwezig, essayist en oud-woordvoerder van Pegida Vlaanderen, en arabist en PvdA-raadslid Halim el Madkouri.

Wie het hele debat terugkijkt, ziet overwegend vertolkers van het ‘gewone’ rechtse geluid in gesprek met enkele vertolkers van radicaal-rechtse ideeën, zoals Van Rooy. Hij heeft het onder meer over toestaan van discriminatie en wat hij ziet als de gewelddadige inslag van de islam. En er is een vrouw in het publiek die het aantal moslims drastisch wil verkleinen.

Het hele debat duurde twee uur. Voor wie dat te lang vond, was er een compilatie, gemaakt door opiniesite Joop.nl. Die bracht het debat onder de kop Onvervalste moslimhaat in De Balie terug tot 2.32 minuten en associeerde de avond met „een Beierse bierkelder uit de jaren dertig”. Het filmpje werd op sociale media veelvuldig gedeeld en vergelijkingen met de Endlösung waren snel gemaakt. Maar hoe accuraat was die compilatie?

Quotum voor moslims

De samenvatting van Joop.nl begint met een vraag uit het publiek: „Wat is nou de oplossing?” Daarop antwoordt de Vlaming Van Rooy: „Wel, ik heb wel een oplossing.” Daarna begint hij over vrijheden inperken door „te discrimineren, een onderscheid maken tussen christendom en jodendom aan de ene kant en islam aan de andere kant.” Daarop zegt een vrouw in het publiek: „Laat niet meer dan 1 tot 2 procent moslims per westers land toe.” Ze roept op tot „minder moslims”. De gespreksleider wendt zich tot rechtshoogleraar Paul Cliteur: „Is dit juridisch zo’n beetje rond te krijgen?” Je grijpt dan meteen naar het „meest controversiële, meest uiterste”, zegt Cliteur. Terwijl je volgens hem „voorzichtiger” kan beginnen. „Nou ben ik misschien een beetje een poezelaar hierin…” Daarna houdt het filmpje op.

In werkelijkheid gaat Cliteur niet in op de vraag . Wat hij wel als oplossingen aandraagt: meer discussie binnen de Nederlandse islamstudies door ook arabisten met een minder gangbaar geluid een positie te geven; en politie-ingrijpen mogelijk maken in buurten waar veel moslims wonen en mensen zonder hoofddoek „in de problemen komen”.

„Nepnieuws”, noemt De Balie-directeur Yoeri Albrecht de compilatie. Hij vindt dat Joop.nl zich hiermee „willens en wetens” schuldig maakt aan „vertekening” en „moedwillig beschadigen” van personen.

Francisco van Jole, hoofdredacteur van Joop.nl, vindt dat verwijt onterecht. Het gaat erom, zegt hij, „dat een frontale aanval op de Grondwet wordt geopend en dat Cliteur niet ingrijpt. Hij gaat erop in alsof het een gewone bijdrage van iemand uit het publiek betreft in plaats van dat hij zegt: mevrouw, wat u nu zegt is ontoelaatbaar.” Dát wilde Van Joles compilatie laten zien.

De reactie van Cliteur is tekenend voor het debat, zegt Van Jole. „Er wás namelijk geen debat. Niemand reageerde boos of verontwaardigd, er is niemand die de Grondwet verdedigde.”

‘Normalisatie van discriminatie’

Dat concludeert ook Rutger Groot Wassink van GroenLinks. „Ik zie normalisatie van discriminatie en dit debat paste daarin.”

Volgens Albrecht was de debatavond juist evenwichtig van opzet en met gasten van diverse achtergrond. „Ik kan me voorstellen dat mensen het met bepaalde meningen niets eens zijn, maar dat is de functie van debat. Alleen dan kunnen mensen zich bewúst worden van de gedachten van anderen.” „Bedenk, alles wat we doen is live. Je nodigt verschillende mensen uit, probeert een constructieve avond te organiseren. Maar je hebt niet alles in de hand.” Joop.nl wilde een „hetze” creëren, reageert Paul Cliteur. Hij vindt het juist belangrijk dat de mensen die in De Balie het woord namen óók gehoord worden. Het zijn stemmen die, zegt hij, gemeden worden in het publieke debat terwijl ze problemen aankaarten waar de samenleving geen antwoord op heeft. „Aanslagen, jongens en meisjes die hier zijn opgegroeid, maar zich liever in een kalifaat zouden vestigen. Over die problemen móéten we spreken.”