Een week Trump: op naar het Chinese model van kapitalisme?

Trumponomics

De nieuwe president ziet de wereldhandel als een oorlog van allen tegen allen.

Foto Nicholas Kamm/AFP

Het heeft meer dan een maand geduurd, maar woensdag konden de handelaren bij de New York Stock Exchange dan eindelijk de petjes opzetten die ze al zo lang in de la hadden liggen. Dow 20.000 stond er op. Al voor de Kerst van 2016 hikte de beursindex van de dertig belangrijkste aandelen tegen de symbolische grens aan, nadat de koersen aanvankelijk waren geëxplodeerd na de verkiezingszege van Donald Trump.

Woensdag, de dag waarop de nieuwe president de bouw van zijn beloofde muur tussen de VS en Mexico decreteerde, kreeg de beurs het laatste zetje.

De vijf grootste stijgers van de Dow gisteren zijn veelzeggend. Nationaal vliegtuig- en defensiekampioen Boeing, dat de koers van de Europese aartsconcurrent Airbus juist zag dalen. Caterpillar: grondwerkmachines voor al uw muren en pijpleidingen. Apple, dat kan profiteren van vriendelijke belastingmaatregelen. En de banken JP Morgan en Goldman Sachs, die weer adem kunnen halen als de beperkende wetgeving voor financiële sector wordt teruggedraaid. Goldman is overigens, welhaast traditioneel, hofleverancier van de nieuwe regering. Steve Mnuchin, beoogd minister van Financiën, komt er vandaan. En Gary Cohn, Trumps belangrijkste economisch adviseur – die aan zijn afscheid van Goldman overigens meer dan 100 miljoen dollar overhoudt.

De paradox van Wall Street zit hem in het wereldbeeld achter Trumps beloftes tijdens de verkiezingscampagne, de uitspraken die hij sindsdien deed en beslissingen die hij tot dusverre nam.

De vrije wereldhandel is niet langer een gezamenlijk project waarvan per saldo iedereen profiteert, maar een oorlog van allen tegen allen. Trump zette al een streep door het TTP- het verdrag tussen twaalf landen rond de Stille Oceaan.

TTIP, een soortgelijk Atlantisch project, is dood voordat het überhaupt geboren is. De tegenstanders in Europa vinden in Trump een onwaarschijnlijke medestander. De nieuwe Amerikaanse president wil over Nafta, het verdrag met Mexico en Canada, heronderhandelen. De Brexit is toegejuicht en er zal, gezien Trumps eerdere uitlatingen, in het Witte Huis geen traan worden gelaten als de eurozone uiteenvalt.

Mercantilisme, de oude theorie dat de omvang van de wereldhandel onveranderlijk is en winst van de een ten koste gaat van de ander, lijkt hier de richtlijn. In dat licht lijkt Trump een reïncarnatie van Jean-Baptiste Colbert, de Franse minister van Financiën onder Lodewijk de Veertiende. Trumps ideologie kan evengoed nationaal-kapitalistisch worden genoemd: een hypervrije markt binnen hoge muren – á la China.

Wellicht dat de beperkte blik op de beurzen, waar de korte termijn belangrijker is dan de verre toekomst, het huidige enthousiasme verklaart. Maar niet alle indexen gaan omhoog. Woensdag waardeerde de Economist Intelligence Unit, de denktank van het gelijknamige Britse vrije-markt blad, Amerika af van ‘een volledige democratie’ naar ‘een gemankeerde democratie’. De reden: ‘een verdere erosie van het vertrouwen in de regering en gekozen overheidsdienaren daar’.

Dat vertrouwen lijkt bij Amerika’s president afwezig - als het in zijn kraam te pas komt. Al won hij de verkiezingen, president Trump lijkt niet te kunnen verkroppen dat hij niet het hoogste aantal stemmen kreeg. Hij kondigde donderdag aan dat hij een groot onderzoek wil naar stemfraude - waarvoor in de VS nooit bewijs is gevonden. Ook kreeg het Environmental Protection Agency, de instelling die het milieu- en klimaatbeleid moet uitvoeren, te horen dat alle wetenschappelijke studies eerst aan de regering moeten worden voorgelegd alvorens ze gepubliceerd mogen worden.

Intussen probeert de rest van de wereld Trump naarstig te duiden. Schuift hij, als een Amerikaanse Xi Jin Ping, op naar het Chinese model van autoritair kapitalisme? Of wil hij de VS bestieren als een CEO van een groot bedrijf, die alleen aan zijn aandeelhouders – zijn achterban – denkt en niet aan de rest van zijn kiezers? Het is aan de Amerikaanse instituties, het Congres voorop, om de nieuwe president tot de hoeder van de grootste democratie ter wereld te maken – en te houden.