Column

Sarah Lund duikt nu overal en altijd op

Naast me zit een filmfan. Hij is 15 en natuurlijk wilde hij mee naar deze feestmiddag van de fanclub van Laurel & Hardy, met van alles en nog wat, plus een vertoning van Sons of the Desert. (Inderdaad, dat is de film met de Honolula Baby-song.)

Ha, dáár is de scène waarbij Stan en Ollie worden ontgroend door een stel collega-lolbroeken. Slapstick van het hoogste niveau. Mijn filmfan komt niet meer bij. Ik ook niet. Maar er is iets. Ik pak mijn telefoon en maak wat fotootjes van het doek. „Mag niet!”, sist mijn filmfan. Daar heeft hij gelijk in, maar ik doe het toch. Een van de kiekjes toont Oliver Hardy, niet pedant of zelfverzekerd zoals hij altijd is, maar in een ogenblik van diepe melancholie. Hij is natgespoten, haha, maar de druppels lijken tranen. Zijn ogen zijn radeloze gaten, bewolkt door wanhoop. In de film flitst het voorbij, je vergeet het direct. Maar het is er, als fundament voor deze film.

Honolula Baby-song

Ook in het theaterstuk Ondertussen in Casablanca van Jeroen de Man zit zo’n verborgen boodschap. Er valt veel te lachen, er zijn veelzeggende shockeffecten. En dan komt het slot. Een oudere acteur zit op een rots. Dodelijk alleen. We zien ’m heel even, te kort misschien. Want alleen wie dit opvalt, beseft dat we de hele avond keken naar een verloren man. Naar iemand die lijdt onder de druk van zijn talent. Talent heb je niet voor jezelf. Je moet het gebruiken. Doe je dat niet dan staar je de uitzichtloosheid in, de Bijbel zegt het al in de sob story van de knechten die de talenten van hun baas moeten beheren.

Kunst gedijt bij verscholen dingetjes. Niets ligt vast, de feiten verstoppen zich. Dat maakt wetenschappelijk onderzoek naar kunst zo moeilijk. Zo telde de Amerikaanse data-analist Amber Thomas in de tien kassuccessen van 2016 welk percentage van de dialogen werd uitgesproken door vrouwen: 27 procent, inclusief de vis Dory en het konijn uit Zootopia. Ook Rogue One scoort laag, en die Star Wars-actiefilm draait om een heldin! Ik ga hem maar eens zien. En inderdaad, dat meisje praat niet veel. Ze is een variatie op de traditionele westernheld, die standaard weinig zeggen, aangezien ze mysterieus moeten zijn. Ook verder doet ze alles wat een man zou doen en ze is niettemin op en top een vrouw.

Amber Thomas’ onderzoek lijkt zo helder van opzet maar is veel te simpel. Kunst zit vol onuitgesproken signalen, film is oneindig veel meer dan dialogen. Anderzijds is de ijzeren wet dat het filmpubliek „nu eenmaal” alleen massaal afkomt op kerels in actie, een idée fixe van cynische mannetjesputters. De topfilms van Hitchcock heten The Birds, Rear Window en Rebecca, en ze gaan alledrie over vrouwen die zich weren. Hun opvolgers zijn de Scandinavische actieseries, waarmee de tv de filmindustrie links en rechts inhaalt, sinds Sarah Lund in The Killing en met dank aan Lisbeth Salander in de Millennium-serie. Allemaal zwijgzame vrouwen in films vol verborgen signalen. Net mannen? O nee. Heel anders. Maar het is niet te tellen.