Nrc Recht

Hoge Raad is met eigen begrip van ‘roekeloosheid’ contact kwijt

Wie onder invloed met 100 km per uur door een woonwijk scheurt, voldoet niet aan de criteria voor roekeloos rijden, vastgesteld door de Hoge Raad. En dat tast het gezag van het vonnis aan, schrijft Matthieu Verhoeven in de Togacolumn. Hier moet iets gebeuren.

In heel veel beroepen worden woorden en termen gebruikt die in die branche iets anders betekenen dan in het normale spraakgebruik. Ook bij sporten komt dat voor, ieder heeft zijn eigen jargon. En dan heb ik het niet over het gruweljargon der jeukwoorden, daarvoor moet u bij Japke-d. Bouma zijn.

Zo is het paard bij turnen iets heel anders dan het paard onder Anky van Grunsven en verschilt de kroon bij de tandarts nogal van de kroon bij een boomchirurg.

Als het gaat om termen die buiten de beroepsgroep in het geheel niet worden begrepen (A-kwadraals boren of B-kwadraals boren), is er geen gevaar voor verwarring. De argeloze toehoorder weet immers toch niet waar het over gaat.

‘Roekeloos’ volgens de Hoge Raad

Anders wordt het als er termen worden gebruikt die in het normale spraakgebruik een vrij duidelijke, om niet te zeggen vanzelfsprekende, betekenis hebben, maar die in een bepaald vakgebied kennelijk iets anders betekenen. Bijvoorbeeld het woord “roekeloos”.  Volgens Van Dale betekent dat: in hoge mate onvoorzichtig.

In het verkeersrecht komt de term roekeloos ook voor en daar is het probleem dat de Hoge Raad zeer hoge eisen stelt alvorens tot de conclusie te komen dat er sprake is van roekeloos rijgedrag: alleen bij buitengewoon onvoorzichtig gedrag onder zeer bijzondere omstandigheden (zoals snelheidswedstrijden, kat- en muisspellen en vluchten voor de politie) kan volgens de Hoge Raad tot roekeloosheid worden geconcludeerd.

(Tekst gaat verder onder de video van dit verkeersmisdrijf)

Nu zal het weinig verbazing wekken dat de juridische betekenis van een woord een andere kan zijn dan de betekenis in het normale spraakgebruik. Maar hier wordt het verschil wel heel erg groot en dat is ook voor de (maatschappelijke) acceptatie van uitspraken niet goed. Iemand die met vele borrels op met meer dan honderd kilometer per uur door een woonwijk scheurt is volgens vrijwel iedereen roekeloos bezig, maar voldoet niet aan de criteria die de Hoge Raad aan roekeloosheid stelt. Ik sluit daarbij bepaald niet uit dat een deelnemer aan een illegale snelheidswedstrijd, hoe krankzinnig en gevaarlijk ook, alerter is dan de hiervoor beschreven dronkelap. En hoe zit het met de figuur die broodnuchter op de vlucht voor de politie met meer dan honderd door de wijk scheurt? Is die wel roekeloos en de drinkebroer niet?

Begrijpelijk uitleggen: bijna niet te doen

Lagere rechters worstelen al een tijdje met de hoogte waarop de Hoge Raad de lat voor roekeloosheid heeft gelegd. Dezer dagen is een in opdracht van het Fonds Slachtofferhulp uitgevoerd onderzoek van de Universiteit van Tilburg gepubliceerd. Conclusie van dat onderzoek is dat de Hoge Raad geen recht doet aan de bedoeling van de wetgever en dat hij het bereik van roekeloosheid zo beperkt dat het begrip niet van toepassing is op gevallen waar de strafverhoging (wegens roekeloosheid) nu juist voor is bedoeld.

Dat probleem zal op de een of andere manier moeten worden opgelost, doordat de Hoge Raad omgaat of door wijziging in de wetgeving. Het is natuurlijk niet zo dat de stamtafel bepaalt wat de betekenis van een term is of moet zijn. Maar je moet tenminste op een begrijpelijke wijze kunnen uitleggen waarom er zo’n verschil is tussen wat “men” de betekenis vindt en wat de rechter daarvan vindt en waarom. En dat is op dit moment voor roekeloos rijden bijna niet te doen.

De Togacolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door een rechter, officier of advocaat.

 

 

Blogger

Matthieu Verhoeven

Matthieu Verhoeven studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarna werkte hij ruim tien jaar als advocaat. Hij is sinds 1994 rechter, in diverse functies, van kantonrechter tot sectorvoorzitter, vooral werkzaam in de civiele sector van de rechtbank in Almelo. Op dit moment doet hij vooral insolventies (faillissementen en schuldsaneringen) en kort gedingen.

    • Matthieu Verhoeven