‘Dit is het moment om te kijken wie je vrienden zijn’

Handelsverdragen

Trumps afkeer van handelsverdragen kan een mogelijkheid zijn voor de EU om verdragen progressiever te maken.

Demonstratie tegen CETA en TTIP in Polen, oktober 2016. Foto Acek Turczyk / EPA

Donald Trump mag handelsverdragen dan de oorlog hebben verklaard, in Europa geloven ze er nog in. Dinsdag kwam CETA, het verdrag tussen de EU en Canada, weer een stapje dichterbij, na een cruciale tussenstemming in het Europees Parlement. Daarmee kan het akkoord mogelijk al in april in werking treden. Althans: als alles meezit.

De internationale handelspolitiek zat al in de puree, met maatschappelijke onrust over de sociale prijs die het afbreken van handelsbarrières met zich mee zou brengen – ook CETA ging er bijna aan ten onder.

Protest tegen CETA in Brussel, oktober 2016. Foto John Thys / AFP

Nu lijkt Trump de genadeslag toe te brengen: maandag zette hij een streep door TPP (Trans-Pacific Partnership), dat van de Pacifische regio, van Japan tot Chili, één groot handelsgebied moest maken. En voor Nafta, de deal uit 1994 tussen de VS, Mexico en Canada, wil de president de spelregels flink gaan herschrijven.

Het resultaat: ideologische verwarring. Greenpeace reageerde verheugd op het falen van TPP, en is onverminderd fel tegenstander van CETA, maar kan in Trump onmogelijk een fijne bondgenoot zien. De Amerikaanse president verdient „geen lof” voor zijn ‘bekering’, want het alternatief dat hij biedt – America First, oftewel: snoeihard het eigenbelang najagen – „dreigt minstens zo nadelig te zijn voor het welzijn van de mensen en de planeet”, aldus de milieuorganisatie in een persbericht.

Marietje Schaake (D66) is wel voorstander van CETA – als Europees volksvertegenwoordiger volgde ze de onderhandelingen met Canada van nabij – en ze is dat nu misschien nog wel méér. Met een ontketende Trump, zegt ze, is „dit hét moment om te kijken waar je vrienden in de wereld zijn”.

Over TTIP (Trans-Atlantic Trade and Investment Partnership), het handelsakkoord waarover EU en VS formeel nog steeds in gesprek zijn, maakt ze zich geen illusies meer. „Het zat in de koelkast, en zit nu in de diepvries.” Maar met Canada moet de EU alsnog snel de banden aantrekken.

Schaake voorziet „een hoop narigheid” als Trump woord houdt en Canada bijvoorbeeld een invoerheffing van 35 procent oplegt. Handelsoorlogen zijn in niemands belang. Maar het nieuwe speelveld biedt volgens haar ook kansen.

Lees ook dit grote achtergrondverhaal over handelsverdragen: Vergeten handelsverdragen

Nieuwe standaard

Met de liberale Canadese premier Justin Trudeau, door sommigen de anti-Trump genoemd, sloot de EU volgens Schaake misschien wel het progressiefste handelsakkoord ooit: op waarden gebaseerd, met hoogwaardige productiestandaarden en extra aandacht voor de bescherming van het midden- en kleinbedrijf. Het soort deal dat het met de Amerikanen waarschijnlijk nooit had kunnen sluiten, maar wat betreft Schaake wel de nieuwe standaard als het gaat om internationale handelsverdragen. „Nu moeten we doorpakken.”

Protest tegen CETA en TTIP in Keulen, september 2016. Foto Wolfram Kastl / EPA

Schaake denkt dat er voor de EU ook kansen liggen in Japan. Trumps afwijzing van TPP, nadat Obama al had getekend voor de deal, is „een enorme klap” voor dat land, dat traditiegetrouw protectionistisch is en waar de regering veel politiek kapitaal moest inzetten om het akkoord met de Amerikanen door het parlement te krijgen.

Toevallig praten de EU en Japan op dit moment óók over een handelsverdrag. Dat is volgens Schaake al vergevorderd, al moet Japan op een aantal terreinen (landbouw, openbare aanbestedingen) nog wel belangrijke concessies doen. „Maar ook Japan kan in een veranderende wereld een bondgenoot worden. We moeten in dat gat springen.”

Lees ook dit opiniestuk van SP’ers Anne-Marie Mineur en Jasper van Dijk: Ploumen, let op: EU gaat met Japan in zee #vrijhandel

Dan moet wel CETA er eerst nog door. Na de thriller van vorig jaar oktober, toen het Waalse regioparlement op de valreep voor het verdrag dreigde te gaan liggen en pas na nieuwe concessies groen licht gaf, lijkt de kans op een succesvolle afloop groot. Dinsdag stemde de handelscommissie binnen het Europees Parlement in met het verdrag, met 25 stemmen voor, 15 stemmen tegen en één onthouding. Een voorstel van de Europese Groenen, om de definitieve stemming vijf maanden uit te stellen, haalde het niet. Dat geldt als een belangrijke aanwijzing voor hoe de in februari geplande plenaire stemming zal verlopen, al zal de meerderheid dan naar verwachting wel kleiner zijn.

Als Straatsburg definitief ja zegt, moet het verdrag nog wel in zijn geheel worden geratificeerd door nationale parlementen. Normaliter is dat niet nodig. In principe krijgt de Europese Commissie vooraf een mandaat om te onderhandelen, op basis van discussies in Europese hoofdsteden, en keurt het Europarlement het resultaat vervolgens goed – of af. Maar onder maatschappelijke druk besloot de Europese Commissie vorig jaar voor CETA alsnog een uitzondering te maken.

Hoewel nationaal nog wel de nodige hobbels worden verwacht – in Nederland komt mogelijk zelfs een referendum – kan het verdrag in de tussentijd al wel ‘op voorlopige basis’ in werking treden, mogelijk al anderhalve maand na de stemming in het EU-parlement. Niet álle onderdelen overigens: een van de meest gewraakte passages uit het verdrag, over investeringsbescherming en een speciaal arbitragehof waar bedrijven hun beklag kunnen doen, treedt pas in werking als álle EU-landen hebben geratificeerd. En dat kan nog vele, vele jaren duren.