Column

De boel verstieren

Dat de verkiezingen echt dichterbij komen, was de afgelopen dagen goed te zien in de dagbladen. D66 adverteerde met een paginagrote brief van Alexander Pechtold, getiteld „Nu is het moment”. De VDD adverteerde een paar dagen later met een paginagrote brief van Mark Rutte, getiteld „Aan alle Nederlanders”. Zonder twijfel zullen er nog brieven van andere partijen volgen.

Dat de verkiezingen echt dichterbij komen, was de afgelopen dagen goed te zien in de dagbladen

De brief van Pechtold was prettig kort: 204 woorden. Hij leek zich beter dan Rutte bewust van de korte aandachtsspanne van de gemiddelde lezer. Sommige mensen vinden tweehonderd woorden al veel, want daar kun je zo’n acht tweets mee vullen. Rutte’s brief telde 535 woorden, een berg tweets.

Er was nóg een opmerkelijk verschil: de lengte van de zinnen. In de media moet politiek in korte zinnen. Denk aan Trump. Die houdt het ook graag kort. En simpel. Met veel herhaling. Tot je er simpel van wordt.

Veel van Pechtolds zinnen waren ook kort. „Het begint met ambitie. Met verantwoordelijkheid nemen. U en ik willen hetzelfde. Ik voel uw ongeduld.”

Bij die laatste zin haakte ik even af. Je kunt zeggen dat je in het algemeen een bepaalde sfeer aanvoelt. Desnoods in een heel land. Maar in deze zin maakt Pechtold het persoonlijk. Hij voelt mijn ongeduld. We hebben elkaar echter nooit ontmoet, dus nee, dit spreekt mij zeker niet aan. Als hij iets bij mij had kunnen voelen dan is het bezorgdheid over de koers van de nationale en internationale politiek, maar dat heeft niets met ongeduld te maken.

Rutte gebruikt relatief veel lange zinnen. Zoals deze: „We voelen een groeiend ongemak wanneer mensen onze vrijheid misbruiken om hier de boel te verstieren, terwijl ze juist naar ons land zijn gekomen voor die vrijheid.”

Die zin leidde meteen tot een vraag van een lezer. Die wees erop dat verstieren volgens de Dikke Van Dale als enige betekenis heeft ‘het onvruchtbaar maken van koeien’ („Zouden die mensen daar echt op uit zijn?”). Wat Rutte eigenlijk bedoelde, aldus deze lezer, is natuurlijk versjteren, een van oorsprong Jiddisch woord voor ‘het plezier of het goede verloop van iets verstoren, bederven, verpesten’.

De lezer raadpleegde echter de Dikke Van Dale uit 2005. De nieuwste editie, uit 2015, vermeldt dat verstieren en versjteren vormvarianten zijn, dus ook verstieren kan worden gebruikt voor ‘verpesten’. Volgens Van Dale is versjteren de informele vorm van verstieren; dat is volgens mij onzin, maar daarover wellicht een andere keer.

Wat in de brief van Rutte verder opviel, is dat hij bepaalde woorden vaak herhaalt

Wat in de brief van Rutte verder opviel, is dat hij bepaalde woorden vaak herhaalt. Zo gebruikt hij twee keer het woord gaaf („Nederland best een gaaf land”; „Echt, we zijn een ontzettend gaaf land”). En hij gebruikt maar liefst elf keer het woord normaal. Doe normaal, niet normaal, doe normaal of ga weg – Rutte’s boodschap werd er met Trumpiaanse herhaaldrift ingeramd.

We zullen – aan schreeuwers en asielzoekers – „glashelder moeten blijven maken wat normaal is en wat niet normaal is in dit land”, luidde Rutte’s kernboodschap. Hij bedoelt natuurlijk: wat de VVD normaal vindt. Wat zeker niet precies hetzelfde is als wat bijvoorbeeld de SGP of het CDA normaal vinden, want zoveel eensgezindheid is er in Nederland nooit geweest.

Ewoud Sanders schrijft elke week over taal. Twitter: @ewoudsanders