Brussel voert strijd op tegen Russische desinformatie

Vanuit Brussel worden EU-landen opgeroepen ook zelf teams op te zetten die Russische desinformatie bestrijden. Tsjechië deed dat al en Duitsland is ermee bezig.

Wrakstukken van het boven Oekraïne neergehaalde toestel MH17. Rondom MH17 kwam er veel Russische desinformatie naar buiten. Foto Domonique Faget/AFP

De Europese diplomatieke dienst (EEAS) breidt een afdeling uit die zich bezig houdt met het ontkrachten van Russische desinformatie en tuigt een speciale afdeling op voor het tegengaan van jihadistische propaganda in Arabisch sprekende landen rondom de EU. Dit melden bronnen rondom de Brusselse factcheckers.

Met belangrijke verkiezingen op komst in Duitsland, Nederland en Frankrijk, en na onthullingen over Russische beïnvloeding van de Amerikaanse verkiezingen, moedigt Brussel EU-landen ook aan om zelf dergelijke teams op te zetten. Tsjechië heeft dat inmiddels gedaan, per 1 januari. Duitsland is ermee bezig.

De East StratCom Task Force werd eind 2015 op verzoek van EU-leiders opgezet, naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne, die gepaard ging met een agressieve Russische desinformatiecampagne. Sindsdien heeft het team 2.500 keer aan de bel getrokken, onder meer middels een wekelijkse nieuwsbrief, The Desinformation Review, waarin broodje-aap-verhalen worden rechtgezet.

Interne dreiging

Het 11-koppige team richt zich in principe vooral op Oost-Europese landen die tussen de EU en Rusland zijn ingeklemd, zoals Oekraïne, Georgië en Moldavië. Op het ‘buitenland’ dus. Maar volgens een ingewijde moet de Russische propaganda steeds meer „als een interne dreiging” worden beschouwd. „We zien dat de focus steeds meer op Europa zelf ligt.”

Van alle Europese politici is Angela Merkel „zonder twijfel” het belangrijkste doelwit. Vaak wordt er dan een rechtstreeks verband gelegd tussen het migratiebeleid van de Duitse bondskanselier en de aanslagen in Europa, of zelfs gesuggereerd dat zij onder een hoedje speelt met terroristen. Meer in het algemeen is er sprake van „een enorme, georganiseerde desinformatiecampagne die gericht is tegen de EU en Europese principes” en die „onderdeel is van Russisch overheidsbeleid”.

Vooralsnog is de Europese veiligheidsstrategie, bekend als de Veiligheidsunie, hoofdzakelijk gericht op het bestrijden van jihadisten en cybercriminelen, en niet zozeer op Rusland. Volgens Eurocommissaris Julian King is het „een legitieme vraag” of de focus niet moet worden uitgebreid. De Brit durft niet te zeggen of Moskou verkiezingen in Europa kan beïnvloeden. „Maar er is een risico, en daarom is het belangrijk om daar licht op te schijnen.”

Trollenfabriek

Met name een ‘trollenfabriek’ in Sint-Petersburg, waar mensen betaald worden om valse informatie te verspreiden, zou buitengewoon actief zijn. Maar de Brusselse factcheckers zien ook veel verhalen opduiken via dubieuze maatschappelijke organisaties en denktanks. Soms zijn die ‘lollig’: ‘Brussel wil voor moslims aanstootgevende kerstbomen verbieden.’ Maar het nepverhaal dat de Baltische Staten concentratiekampen bouwen voor etnische Russen bleek ook een hit.

Het team maakt zich in dat kader ook grote zorgen over de aangekondigde komst van Breitbart naar Europa. De radicale Amerikaanse nieuwssite meldde begin deze maand dat moslims met Oud en Nieuw een kerk in Dortmund in brand hadden gestoken, wat al snel niet waar bleek te zijn. Steve Bannon, het brein achter Breitbart, is de voornaamste strategische adviseur van president Trump.

Voor de South StratCom Task Force die er nu bijkomt, wordt nu gerekruteerd. De EEAS benadrukt dat de teams zelf geen propaganda bedrijven. Het doel is om het bewustzijn over desinformatie te vergroten. Ingewijden klagen over chronisch personeelstekort. Daardoor is alleen „het topje van de ijsberg” zichtbaar. Een poging van het Europees Parlement om East StratCom Task Force fors meer personeel te geven en ook een eigen budget, strandde eind vorig jaar op verzet van EU-lidstaten.

    • Stéphane Alonso