320 uur taakstraf om een tweet

Rusland

Digitaal kritiek uiten op Poetins beleid wordt steeds gevaarlijker. Zelfs kritische berichten liken of retweeten kan een forse taakstraf opleveren.

Activisten protesteren een jaar geleden op het Filmfestival in Berlijn voor de vrijlating van de Oekraïense filmmaker Oleg Sentsov, die in Rusland vastzit vanwege ‘terrorisme’. Foto Gregor Fischer / DPA

Russische internetgebruikers denken liefst twee keer na voor ze zich kritisch uitlaten over de escapades van hun regering in Syrië of Oekraïne. Een Russische blogger kreeg vijf jaar gevangenisstraf – gevolgd door een driejarig ‘uploadverbod’ – voor het posten van kritische video’s over Russische activiteiten in Oekraïne. In Krasnodar kreeg een alleenstaande moeder 320 uur taakstraf voor het retweeten van een cartoon van Poetin, een populaire blogger in de stad Tjoemen ging de cel in voor een blog over Syrië.

En het kan nog gekker: een inwoner van de stad Tver kreeg in 2016 tweeënhalf jaar kamp omdat hij een plaatje had gepost van een tube tandpasta met daarbij de tekst ‘Knijp Rusland zelf uit’. De man had online twaalf vrienden.

Internet, voor veel Russen de laatste plek van vrije meningsuiting, ligt steeds meer onder het vergrootglas van het Kremlin en de geheime diensten. Sinds de annexatie van de Krim in 2014 kregen talloze gebruikers van sociale media celstraffen en boetes voor het posten van Kremlin-kritische posts of anderszins afwijkende meningen. Het doorplaatsen, liken of retweeten van andermans berichten blijkt steeds vaker een gevaarlijke bezigheid en leidde meer dan eens tot harde veroordelingen. Juridische handvatten hebben de rechters te over. Vorig jaar verbood Rusland bij wet het publiceren van informatie over ‘speciale militaire operaties in vredestijd’, waarmee Syrië-critici de mond word gesnoerd. Brede antiterreurwetgeving biedt ruimschoots mogelijkheden om digitale critici de mond te snoeren. De geheime diensten werken maar al te graag mee. De ‘Russische Mark Zuckerberg’ Pavel Doerov, oprichter van het sociale netwerk VKontakte, kreeg in 2014 een inval van de politie. Sindsdien woont Doerov in de Verenigde Staten en staan site en gebruikers onder strikt staatstoezicht.

Oorlogsmisdaden

Daarnaast worden kritische burgers, vanwege de toegankelijkheid en reikwijdte van online opinies, gemakkelijk het mikpunt van publieke hetzes, aangevuurd vanuit de media, de parlementaire gelederen of het Kremlin zelf. Zo werd de Russische journalist Arkadi Babtsjenko eind december het doelwit van een ongekende haatcampagne vanwege een kritische post op zijn Facebookpagina naar aanleiding van de crash van het Russische legervliegtuig, op Tweede Kerstdag, met aan boord leden van het beroemde Aleksandrov-koor die onderweg waren naar Syrië. Babtsjenko, onafhankelijk journalist en vlijmscherp Kremlin-criticus, verklaarde in zijn post geen medelijden te kunnen voelen met mensen die steun betuigen aan de Russische oorlogsmisdaden in Syrië.

Ook de Russische journalist en socialite Bozjena Rynska werd bedreigd met vervolging nadat zij zich weinig zachtzinnig had uitgelaten over de slachtoffers van de crash. Beide posts leidden tot een storm van verontwaardiging en duizenden bedreigingen.

Computerspel

Babtsjenko en Rynska zouden hun staatsburgerschap „moeten worden ontzegd en het land uitgeschopt en hun bezit worden geveild en de opbrengst geschonken aan kinderen in Oost-Oekraïne”, aldus de parlementariër Milonov. Een gamer deed een duit in het zakje met een computerspelletje waarin Babtsjenko wordt doodgeslagen en Poetins woordvoerder, Dmitri Peskov veroordeelde Rynska’s uitlating als „een lelijke manifestatie van gekte”. In een artikel op de site Open Democracy beschreef Babtsjenko onlangs de persoonlijke gevolgen van die hetze: „Intimidatie is een heel effectief instrument, het put je uit. Na een paar dagen zijn je zenuwen totaal op. Al bij de KGB wisten hoe ze dit moesten aanpakken.” Naast psychische schade, zijn juridische gevolgen van ondoordachte of kritische posts aanzienlijk. ‘Aanzetten tot haat’ of ‘extremisme’ zijn rekbare, en dus populaire, instrumenten in het Russische rechtssysteem. Vooral wat Oekraïne betreft stapelen incidenten tegen andersdenkenden zich op. Rusland wilde onlangs de Oekraïense kampioen dammen diskwalificeren vanwege uitlatingen over Poetin en het dragen van een traditioneel Oekraïens hemd. Een Russische leraar werd ontslagen voor het schrijven van pro-Oekraïens proza. In 2015 werd een Russische scholier het slachtoffer van een hetze nadat hij steun had betuigt aan de Krim. Hij kreeg zoveel haat over zich heen dat hij zelfmoord pleegde.

Volgens de Russische politicus en activist Sergej Davidis dient de digitale repressie ter ondersteuning van het Russische buitenlandbeleid: „Het onderdrukken van vrijheden in Rusland vormt een noodzakelijke voorwaarde voor de wrede militaire avonturen van het regime overzees.”

    • Eva Cukier