Column

Van der Steur en de voldongen feiten

Meteen na het nieuws over minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD), maandagavond in Nieuwsuur, moest ik denken aan die ene passage uit het fameuze Tegels Lichten (1972) van H.J.A. Hofland. „Het opdoemen van wijze mannen is een van de meest onheilspellende tekenen in de Nederlandse samenleving, men moet zich dan alvast op het ergste voorbereiden (-).”

Het ging hem om de nationale ziekte grote crises door wijze mannen te laten te pacificeren zonder de feiten te openbaren. Vreemd genoeg is die praktijk nooit helemaal verdwenen, ondanks de schichtigheid en schimmigheid die Hofland zo schitterend te kijk zette.

Ook de Teevendeal, waarop al drie VVD-prominenten sneuvelden, is tweemaal door wijze mannen onderzocht, geleid door oud-Ombudsman Oosting. De heren produceerden honderden pagina’s waarin de hoofdvraag – waarom kreeg een crimineel 4,7 miljoen gulden van de staat? – onbeantwoord bleef en de conclusies („evident gebrek aan regie”) ook tevoren getrokken hadden kunnen worden.

Het is erger. Een van de beste tegellichters van deze tijd, Nieuwsuur-reporter Bas Haan, kreeg een e-mail in bezit die aantoont dat Van der Steur, toen nog Kamerlid, in 2015 niet wilde dat de Kamer cruciale feiten over de deal te weten kwam. Het vervolg kun je uittekenen. Spoeddebat, ministerscrisis, pikante rol voor vicepremier en vers PvdA-leider Asscher: laat hij zijn collega vallen?

Maar hier speelt meer. Oosting en zijn wijze mannen kenden de e-mail waaruit Haan nu citeert, en rapporteerden er in algemene zin over, op pagina 149 van hun tweede rapport. Het schokkende is: in het Kamerdebat, juni 2016, vroeg niet één Kamerlid naar de onderliggende details. Ik heb hierover destijds op deze plek al mijn verbazing uitgesproken, waarbij ik meldde dat het om 23 tekstsuggesties van Van der Steur ging.

Ik heb het toen ook de wijze mannen zelf gevraagd: waarom publiceren jullie die onderliggende mail niet? Het antwoord: dit valt buiten onze opdracht. Ziehier het probleem van de Hollandse wijze mannen: als het erop aankomt, zijn zij even goed in maskeren als in rapporteren.

Dus misschien kunnen alle verontwaardigde politici, 45 jaar (!) na Tegels Lichten, dit keer verder kijken dan de waan van de dag, en concluderen dat het telkens hun eigen wijze mannen zijn waaraan we dit soort slepende affaires danken.

De ondertitel van Tegels Lichten luidt: Ware verhalen over de autoriteiten in het land van de voldongen feiten. Laat het een keer tot u doordringen, Tweede Kamer.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus