Prima, die checks, ‘maar in de politiek gaat het niet alleen over de feiten’

Nederlandse media en politiek

Nederlandse partijen vinden dat media bijdragen aan vertrouwen in de politiek door uitspraken van politici op waarheid te toetsen.

Lijsttrekkers Diederik Samsom (PvdA), Mark Rutte (VVD), Emile Roemer (SP), Geert Wilders (PVV), Alexander Pechtold (D66) en Sybrand van Haersma Buma (CDA) tijdens het verkiezingsdebat in 2012. Foto Robin Utrecht/ANP

Terug naar 2012, de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen. Voor het eerst werd toen de juistheid van uitspraken van partijleiders door media gecontroleerd. En massaal: niet alleen nrc.next had feitencheckers, maar ook Nieuwsuur, BNR Nieuwsradio en Het Financieele Dagblad controleerden uitspraken.

De partijen moesten toen erg wennen aan de nauwgezette controle. In het RTL-debat werden alle vier de deelnemende partijleiders betrapt op halve waarheden, onwaarheden en ongefundeerde uitspraken. Hoe zit het nu, met de debatten voor de Tweede Kamerverkiezingen in aantocht?

Partijen noemen het een goede zaak dat uitspraken op juistheid worden gecontroleerd. „Het is een belangrijke verantwoordelijkheid dat media niet vervallen in stenografen van wat er wordt gezegd”, vindt de campagneleider van D66, Sjoerd Sjoerdsma. „Zie bijvoorbeeld Trump over opkomstcijfers. Of 50Plus, dat de sterftecijfers van het CBS simpelweg niet erkent. Als iemand zegt dat de aarde plat is en wij houden vol dat die rond is, dan komen jullie ook niet met het bericht dat er discussie is over de vorm van de aarde.”

Lees ook: Het belang van een realiteit die we met elkaar delen

In hun voorbereiding beweren partijen hun werkwijze niet te hebben aangepast om rekening te houden met feitencheckers. Ook de VVD niet. In 2012 werd partijleider Mark Rutte nog op de vingers getikt toen hij zei dat zijn partij het eigen risico in de zorg niet wilde verhogen. „Onwaar”, beoordeelde toenmalig hoofdredacteur van nrc.next, Rob Wijnberg, op RTL.

Goed beslagen ten ijs

„Kamerleden moeten altijd goed beslagen ten ijs komen”, zegt een fractievoorlichter van de VVD. Over allerlei onderwerpen zijn er dossiers aanwezig, vertelt ze.

Ook bij de regeringspartij vinden ze het „alleen maar goed als media zich vergewissen van wat klopt en niet.” Het „kan bijdragen” aan het vertrouwen in de politiek. De voorlichter komt met een voorbeeld: „Als de SP stelt dat verzekeraars honderden miljoenen besteden aan reclame, zou ik als zorgafnemer schrikken. Als dan de volgende dag in de krant staat dat het om eentiende van de totale kosten gaat, zou ik me minder zorgen maken.”

De PvdA zegt eveneens hetzelfde te werk te gaan als in voorgaande jaren: „Op het moment dat je een voorstel doet, moet je dat kunnen onderbouwen.” Het CDA heeft de voorbereiding ook niet aangepast, vertelt campagneleider Hans Janssens. Wel zit in het campagneteam een medewerker ‘inhoud’ die zorgt dat alle kandidaten „kennis paraat” hebben: „Zeker over de eigen standpunten.”

„Feitenvrije politiek is sowieso niet onze stijl”, zegt Janssens. „De campagne moet over de inhoud gaan. Er mag gedebatteerd worden op het scherpst van de snede, maar feiten moeten altijd de basis zijn.”

Maar dan moet het liefst wel over concrete feiten gaan. De campagneleider van de SP, Ron Meyer, plaatst een kanttekening: „We moeten oppassen dat de factcheck geen almachtige status krijgt. Immers: is politiek niet bovenal een botsing van ideeën of idealen? Politiek gaat niet alleen over feiten, maar bovenal over waarden en bezieling. Veel mensen willen geen lopende encyclopedie, maar iemand die iets van het echte leven snapt.”

    • Titia Ketelaar