Kiezer krijgt laatste woord over meer macht Erdogan

grondwetswijziging Turkije

Het Turkse parlement legde president Erdogan niet veel in de weg bij diens plannen om zijn eigen macht aanzienlijk uit te breiden.

Erdogan in Istanbul, vorige week. Foto Kayhan Özer/AP

Alleen het Turkse volk kan president Erdogan er nog van weerhouden zijn bevoegdheden drastisch uit te breiden. In de nacht van vrijdag op zaterdag stemde het parlement in met een ingrijpende grondwetswijziging, die volgens critici een ernstige aantasting van de Turkse democratie betekent.

Dit gebeurde met 339 van de 550 stemmen, iets meer dan de benodigde drievijfde meerderheid. Dit voorjaar, vermoedelijk in april, krijgt de bevolking de kans zich bij een referendum uit te spreken over de nieuwe grondwet. Een gewone meerderheid van de uitgebrachte stemmen is dan voldoende.

Door de nieuwe grondwet zou Erdogan, die de Turkse politiek al 14 jaar domineert, tot 2029 kunnen aanblijven. De functie van premier zou verdwijnen en Erdogan zou ministers naar believen kunnen aanstellen of ontslaan. Ook zou hij invloed krijgen op de rechterlijke macht. De macht van het parlement zou afnemen.

De grondwetsherziening zou de radicaalste zijn sinds de dagen van Atatürk, de stichter van het moderne Turkije na de Eerste Wereldoorlog. Volgens Erdogan is de herziening nodig om het nu vooral ceremoniële presidentschap meer slagkracht te geven in een tijd van grote uitdagingen.

Turkije is de laatste jaren door een turbulente periode gegaan. Niet alleen is de strijd met de Koerdische Arbeiderspartij PKK weer in alle hevigheid opgelaaid, ook is Turkije nog niet bekomen van de mislukte militaire staatsgreep van afgelopen zomer. Bovendien heeft de stabiliteit te lijden onder het feit dat Turkije steeds meer betrokken raakt bij de oorlog in buurland Syrië.

Kort na de instemming van het parlement spoorde Erdogan zijn aanhangers bij een rede in Istanbul aan „dag en nacht” campagne te voeren om de steun van de bevolking zeker te stellen bij het referendum. „Als God het wil, zal de bevolking het juiste besluit nemen”, aldus de president.

De beraadslagingen in het parlement over de grondwetsherziening waren pas twee weken geleden begonnen. De snelle afwikkeling wil niet zeggen dat er geen oppositie tegen de voorstellen was. Met name de Republikeinse Volkspartij (CHP) en de pro-Koerdische en liberale HDP koesterden wel degelijk ernstige bezwaren. Volgens hen betekenen de hervormingen een aantasting van de Turkse democratie.

Kemal Kilicdaroglu, CHP-leider, kondigde daarom „een strijd voor de democratie” aan. „De Turkse bevolking zal een stokje steken voor dit spelletje dat in het parlement wordt gespeeld. Dat geloof ik van ganser harte”, aldus Kilicdaroglu.