Wakker geschrokken, progressief Amerika verenigt zich op straat

Tijdens de Vrouwenmars kleurt Washington roze. ,,Deze mars mag niet een eenmalige uitbarsting van woede blijven. Onze generatie moet weer leren ergens lid van te worden.”

Foto John Minchillo / AP

Er wordt weinig gemarcheerd tijdens de Vrouwenmars op Washington. Het is simpelweg te druk, demonstranten kunnen niet voor- of achteruit. De organisatie had op 200.000 deelnemers gerekend, die in een lange optocht vanaf de Mall zouden lopen naar het Witte Huis, waar een dag eerder de man is ingetrokken die de inspiratie voor de mars gaf. Maar rond het middaguur zijn er zeker een half miljoen mensen op straat.

Lees ook: ‘Krankzinnig druk bij protestmars in Washington’

Het is alsof progressief Amerika eindelijk is wakker geschrokken, zegt Sara Naegelin, een jonge tech-ondernemer die voor de mars uit de westelijke staat Oregon is gevlogen. ,,We zijn een paar maanden te laat. Maar hier zijn we dan”, zegt ze. ,,Ik reken het mezelf ook aan. Ik zag de opmars van Donald Trump niet aankomen. Ik leefde in een comfortabel wereldje van gelijkgestemden. Activisme kwam niet eens in me op.”

Maar nu wil Sara Naegelin de straat op. Er is te veel om je zorgen over te maken, zegt ze. ,,Ik heb gehoord hoe hij over vrouwen praat. En ik maak me zorgen over de toekomst van het recht op abortus. Maar het gaat me ook om klimaatverandering, of racisme. Ik ben gaan opletten, net als veel andere vrouwen. We moeten ons verenigen, voordat onze rechten worden afgepakt.” Als ze praat, komt de stoet demonstranten eindelijk in beweging. De politie heeft twee grote boulevards geopend, en de mensenmassa zet zich langzaam in beweging.

Tegelijk met de grote demonstratie in Washington worden op tientallen plekken in de VS marsen en demonstraties georganiseerd. Nooit eerder werd er na de inauguratie van een Amerikaanse president zo massaal gedemonstreerd. Schattingen lopen uiteen van een miljoen tot bijna drie miljoen landelijke betogers. Er zijn in Washington veel meer mensen de straat op dan tijdens de inauguratie van Trump, en die symbolische overwinning is een grote opsteker voor progressief Amerika.

Washington kleurt roze

De Vrouwenmars begon als een initiatief van een teleurgestelde oma uit Hawaï, Teresa Shook, vlak na de verkiezing van Donald Trump tot president. Ze plaatste een oproep op Facebook om te demonstreren, en kreeg aanvankelijk slechts tientallen reacties. Maar de oproep werd gedeeld door prominente activisten, en al snel meldden honderdduizenden mensen zich aan. Volgens de organisatie is de mars bedoeld als waarschuwing aan het adres van Trump om niet te tornen aan de rechten van vrouwen.

Washington kleurt op zaterdag volledig roze. Betogers dragen roze mutsen met kattenoren, pussy hats. De mutsen zijn een verwijzing naar de opmerking van Donald Trump dat hij vrouwen ,,bij hun kutje (kon) grijpen”. Veel zelfgemaakte borden van demonstranten gaan over seksisme, zoals Pussy Power, of Pussy grabs back.

Actrice Emma Watson tussen demonstranten met roze mutsen, die verwijzen naar Trumps zijn seksisme. Foto Jose Luis Magana/AP

Ook een symbool uit de begintijd van Trumps voorganger, Barack Obama, keert terug op straat. Maar dan met een volledig andere betekenis. Er zijn veel gele vlaggen met ratelslang te zien, met daaronder de tekst: Don’t tread on me, Stap niet op mij. De vlag dateert uit de Brits-Amerikaanse oorlog van 1775, en werd in 2009 het symbool van de Tea Party.

Die opstandige beweging was het conservatieve antwoord op Obama: anti-belastingconservatieven, nationalisten en populisten verenigden zich met groot succes. De Republikeinse Partij kreeg nieuwe energie, en verrechtste in rap tempo. De Tea Party werd de bepalende machtsfactor, en maakte zo het presidentschap van een populist als Trump mogelijk.

In veel opzichten is de Tea Party het model waarop het linkse activisme in tijden van Trump vorm moet krijgen. De beweging zette intern de partij naar haar hand, en werd voor de buitenwereld hét oppositieplatform tegen Obama.
Ook de activisten achter de Vrouwenmars willen deze twee verschillende doelen bereiken. Een van de drie jonge leiders is Tamika Mallory, die onder Obama grote bijeenkomsten leerde organiseren. Ze willen afrekenen met de verslagenheid op links na Trumps zege. En ze willen volgens een eigen verklaring zorgen dat de tegenbeweging centraler georganiseerd wordt.

Daarom maakt de organisatie voortdurend duidelijk dat de mars niet alleen over vrouwenrechten gaat. Er wordt ook gedemonstreerd voor de rechten van migranten, gehandicapten, homoseksuelen, Afro-Amerikanen, arbeiders. Door de missie zo breed mogelijk te houden, hopen ze een grote progressieve beweging te creëren.

Demonstranten bij de National Mall in Washington. Foto John Minchillo / AP

Oppositie voeren moet weer geleerd

Borden of spandoeken die verwijzen naar de Democratische Partij zijn vrijwel afwezig. Ook wordt de naam van Hillary Clinton tijdens de demonstratie vermeden. Deze mars is geen partijpolitiek, is de boodschap. Die strategie paste de Tea Party ook toe: het gaat ons niet om de Republikeinen, zeiden zij, we zijn een volksbeweging.

Maar hoe doe je dat, oppositie voeren? Veel deelnemers aan de mars zijn te jong om de Bush-jaren politiek te hebben meegemaakt. Actievoeren, jezelf organiseren, het gaat niet vanzelf. ,,Onze generatie moet weer leren ergens lid van te worden, of naar politieke bijeenkomsten te gaan”, zegt de twintiger Rob Morton, een leraar uit New Orleans. Met zijn vrouw Elise, die ook in het onderwijs werkt, heeft hij zestien uur onafgebroken gereden om op tijd bij de mars te zijn. Hij zegt: ,,Jonge mensen groeien vanaf nu op in een wereld waarin een seksist in het Witte Huis woont. We moeten vanaf nu dagelijks voor een tegengeluid zorgen.”

Hoe? Rob: ,,De helft van mijn leerlingen heeft geen verblijfsstatus. Ze maken zich zorgen. Ik ben bezig een organisatie op te richten die juridische bijstand geeft.” Elise: ,,Ik werk met kleuters, en zoek het in het kleine gebaar. Meer praten over aardig zijn voor elkaar, over verschillende culturen.” Rob:

,,Mijn generatie mag niet meer terugvallen in de luie houding van voor de verkiezingen. Deze mars mag niet een eenmalige uitbarsting van woede blijven.”

    • Guus Valk