Opinie

Red de apen, red de planeet

Het is choquerend nieuws: de apen zijn in gevaar. In alle apengeslachten, van gibbon tot gorilla dreigen binnen afzienbare tijd soorten uit te sterven, en de oorzaak ligt bij de soort die genetisch gesproken hun naaste familie is: de mens. Die duwt hen naar de rand van de afgrond door geen maat te houden met landbouw, mijnbouw en jacht in de bewuste leefgebieden. Impending extinction crisis of the world’s primates: Why primates matter heet het artikel van een wereldomspannend team van primatologen waarin wordt gesteld dat primaten en halfapen er veel slechter voor staan dan werd aangenomen. Hun uitvoerige studie voorspelt dat er zonder maatregelen 60 procent van de 504 bekende soorten kan verdwijnen. Verder stelt de studie vast dat wetenschap noch politiek en bestuurlijk beleid tot nu toe genoeg hebben gedaan om de aanstaande vernietiging te stoppen.

Ook de hartgrondigste klimaatscepticus kan niet ontkennen dat de apen-stand achteruit gaat. Diezelfde scepticus kan evenmin loochenen dat de mens daar de hand in heeft. Hij of zij kan wel besluiten dat dat ‘niet erg’ is, het minste van twee kwaden, aangezien de mens nu eenmaal wel vaart bij het kappen van regenwouden en andere activiteiten die de apensoorten bedreigen, met inbegrip van het houden van lori’s als originele knuffeldieren. Ook de scepticus die meent dat de mens altijd voorgaat, wordt bediend door de studie. De conclusie is dat er nog tijd is. Met een intensief en doordacht programma dat rekening houdt met menselijke behoeften. Dat zich baseert op armoedebestrijding en, zelfs, op samenwerking met ontbossers zoals ranchers en de palmolieindustrie, waardoor men hoopt nog veel soorten te behoeden.

Apen fascineren. Ze liggen als soort dicht bij de mens, soms zo dicht dat het confronterend wordt – in de London Zoo moesten in de jaren ’50 de chimpansees die optraden met een ‘theevisite’, leren de boel meer af te breken, want ze waren zo menselijk dat het publiek zich er ongemakkelijk bij voelde. Een aap doden voelt meer als moord dan het afschieten van een korhoen of het verdelgen van een mierenvolk. Primaten voeden zich met fruit en bladeren, in hun vacht en ontlasting verspreiden ze zaden en bevorderen ze de planten- en bomenrijkdom.

Ontbossing en klimaatverandering beperkt zich niet tot de apen. In de vacht van elke stervende aap huist een stervende vlo. Achter de apenvolken doemt een immens geheel op van dieren- en plantenleven dat in vergelijkbare mate onder druk staat. Met de bedreigde apen als de mens expliciet aansprekend voorbeeld kan effectief worden gewezen op het gevaar dat hun ecosystemen lopen.