Onderwijs

Onderwijs onder Betsy DeVos volgt Nederlands voorbeeld

Vrije keuze voor ouders tussen door de overheid gefinancierde scholen, zoals in Nederland, is niet vanzelfsprekend in Amerika. De regering Trump wil dat gaan bevorderen.

EPA/Aude Guerrucci / POOL

President Trump gaat door met een onderwijshervorming die in Nederland al sinds 1917 vanzelfsprekend is: de vrije schoolkeuze. Dat betekent dat leerlingen vrij zijn om een school op kosten van de overheid te kiezen of die nu particulier is of openbaar. Die vanzelfsprekendheid in Nederland wordt nu ook populair in de VS.

De nieuw te benoemen minister van onderwijs, miljardair Betsy DeVos, steunde eerder in haar thuisdeelstaat Michigan publiek gefinancierd particulier onderwijs. Dat kan door het subsidiëren van leerlingen door middel van vouchers voor een particuliere school. Het kan ook door het op publieke kosten oprichten van een nieuwe school, naast de bestaande publieke school. Die verplicht zich tot goede leerresultaten. Tijdens de campagne beloofde Donald Trump zelfs 20 miljard extra financiering voor particulier onderwijs. Die belofte is niet herhaald. Betsy DeVos heeft haar benoeming maar net gehaald voor de Senaat. Ze heeft grote financiële belangen en heel weinig ervaring mer onderwijs. Maar de richting is duidelijk: meer schoolkeuze.

Normaal wordt particulier onderwijs in de VS niet gesubsidieerd, zoals in Nederland. Er is maar één keuze in gesubsidieerd onderwijs en dat is de aangewezen primaire of middelbare school in de wijk. Achter dat districtensysteem zit een nobel burgerschapsideaal: dat leerlingen van alle soorten en achtergronden bij elkaar zitten. Zo wordt segregatie voorkomen. De praktijk is anders. Het systeem stimuleert segregatie in woonwijken. Gezinnen die geld hebben, verhuizen bij voorkeur naar districten met goede publieke scholen. Goede scholen verhogen ook de waarde van de huizen in de buurt. Aangezien publieke scholen worden gefinancierd uit belasting op onroerend goed, hebben ze ook een hoger budget dan scholen in arme wijken. Armere gezinnen blijven in slechte wijken achter met slechtere scholen en veel achterstandsleerlingen.

Obama ook

De enige manier in een arme wijk om daaraan te ontsnappen is de particuliere school maar die is duur. Katholieke scholen zijn vaak de goedkoopste en de beste maar kosten nog steeds zo’n 3500 dollar per leerling per jaar, veel minder dan de 6000 dollar per leerling van publieke scholen, maar met vaak beter gemiddeld resultaat.

De eerste charter school was er in 1991 in de deelstaat Minnesota en al gauw volgden er meer. President Bush vergrootte de mogelijkheid door middel van de no child left behind act. Ook president Obama hield van vrije schoolkeuze voor armen. Onder hem kwamen er meer charterscholen en vouchers. Ook in het arme deel van Chicago waar hij ooit werkte, werden ze opgericht en regelmatig met goed resultaat. Een aantal scholen in Rotterdam-Zuid experimenteert nu met intensieve mentormethoden die werden ontwikkeld in zo’n gesubsidieerde charter school. In de jaren van de segregatie in het zuiden van de VS hadden zwarte gemeenschappen aparte particuliere scholen opgericht omdat de gesegregeerde scholen in het district zo slecht waren.

Lerarenbonden tegen

Lerarenbonden zijn mordicus tegen deze nieuwe concurrentie binnen het district, dus ook veel Democraten. De onderzoeken in de resultaten van gesubsidieerd particulier onderwijs geven gemengde uitkomsten. In sommige districten leiden de subsidies tot grotere diversiteit van de schoolpopulatie in andere niet. Armen kunnen zich eindelijk een particuliere school veroorloven, maar het kan ook dat hoofdzakelijk meer welgestelde gezinnen er gebruik van gesubsidieerd particulier onderwijs maken.

Charter schools hebben particulier management en de bouw is ook particulier. Sommige managementbedrijven weten er wel erg veel geld uit te slaan. Tijdens de hoorzittingen deze week zei DeVos dat subsidies voor particulier onderwijs vooral een zaak is voor de deelstaten en niet voor de federale regering. DeVos heeft geen onderwijservaring en onder haar wacht zou het toch al zwakke federale toezicht op onderwijs slechter kunnen worden. Maar een Amerikaanse minister van onderwijs heeft weinig macht. In het onderwijs maken hoofdzakelijk de deelstaten de dienst uit.

Christelijk onderwijs

Pikant is dat de nieuwe minister Betsy DeVos getrouwd is met de miljardair Richard DeVos, kleinzoon van arme Nederlandse immigranten, zoon van miljardair Richard DeVos senior. Senior is een pure calvinist die rijk werd aan de verkoop van huishoudelijke spullen (Amway, later Alticor)en heeft zich altijd heeft beijverd om de gereformeerde kerk en de hervormde kerk in de VS samen te brengen. Gesubsidieerd christelijk onderwijs was het belangrijkste agendapunt van schoondochter Betsy DeVos, net als in Nederland voor de pacificatie. Maar ook in de VS ontstaat nu grotere diversiteit in methoden onder gesubsidieerde schooltypen.

Het Nederlandse voorbeeld bewijst dat vrije keuze tussen gesubsidieerde scholen, eenmaal ingevoerd, kan worden beperkt maar moeilijk kan worden afgeschaft. Het begint via de christelijke weg, breidt zich uit tot nieuwe niet religieuze soorten publiek onderwijs. Ouders willen het graag. De vrijheid van onderwijs krijgt dan een andere functie. Nederland heeft er zijn rijke variëteit aan scholen aan te danken.

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.