Column

Europa zonder VS is gevaar voor Duitsland

Caroline de Gruyter is columnist in Wenen en schrijft wekelijks een column over politiek en Europa.

Toen Donald Trump de Amerikaanse verkiezingen had gewonnen, ging er meteen een oekaze uit Washington naar bijna alle Amerikaanse ambassadeurs in Europa: op 20 januari, om twelve noon, moesten zij hun post hebben verlaten. Op twee of drie na, onder wie de man in Athene, waren deze ambassadeurs geen carrière-diplomaten maar politieke benoemingen. De meesten waren geldschieters aan de Democratische partij of getrouwen van Hillary Clinton.

Een aantal probeerde na het aangekondigde ontslag een paar maanden uitstel te krijgen omdat hun kinderen anders middenin het jaar van school moesten worden gehaald of omdat hun partner onder medische behandeling was. Het Trump-team op het State Department weigerde resoluut. De oude liberale elite moest wegwezen, kinderen of geen kinderen, ziek of gezond. Het zal maanden duren voordat er voor al die Europese hoofdsteden nieuwe ambassadeurs zijn benoemd.

Die deels onbemande ambassades zijn symptomatisch voor de staat van de transatlantische betrekkingen: stilte, nu en dan verstoord door speculaties en schoten voor de boeg. Donald Trump noemde de Europese Unie in een interview met Bild Zeitung „een instrument ten dienste van Duitsland”. Angela Merkels vluchtelingenpolitiek kwalificeerde hij als „rampzalige fout”. Hij zinspeelde ook op 35 procent extra invoerrechten op BMWs en Mercedessen naar de VS.

Ook van Europese kant wordt er druk geschamperd. Europees president Donald Tusk prees deze week de Britse premier May om haar „evenwichtige woorden” over Europese integratie en voegde eraan toe:

„Veel dichterbij het verhaal van Churchill dan [dat van] aanstaand president Trump.”

Volgens een peiling van de European Council on Foreign Relations vindt 39 procent van de Amerikanen Europa een „heel belangrijke” partner. 24 procent van de Europeanen vindt dat van de VS. Na zeventig jaar Pax Americana, waarbij de Europeanen konden schuilen onder de nucleaire paraplu van de NAVO, is dat magertjes. Hebben de Europeanen die aan de peiling meededen de nieuwe orde – een wereld met meerdere supermachten – al ingecalculeerd?

Of betekent het dat het anti-Amerikanisme in Europa nog altijd springlevend is, zoals de Frans-Duitse Groene politicus Daniel Cohn-Bendit in The New European vaststelt? Cohn Bendit zegt:

„Waarom demonstreerden wij tegen de oorlog van Bush en Blair in Irak en niet tegen Poetin en Assad in Syrië? Omdat de demonstranten vooral mensen van links zijn, die zich baseren op anti-Amerikanisme. Als de Amerikanen ergens niet bij betrokken zijn, interesseert het niemand meer.”

Zonder Amerika dat ons beschermt, moet Europa het alleen rooien. En aangezien Duitsland het dominante land is in Europa, dat zijn lot om historische redenen heeft verknoopt met dat van Europa, kijkt iedereen nu naar Berlijn. Dat zou de leiding moeten nemen. Ook Trump kijkt naar Berlijn, anders had hij niet met Bild Zeitung gesproken maar met Le Figaro of El País, en had hij zijn pijlen wel op een ander land gericht.

Maar Duitsland moet voorzichtig manoeuvreren. Het anti-Germanisme is in Europa minstens even sterk als het anti-Amerikanisme. Vraag het de Grieken of Italianen, sinds de eurocrisis. En een van de redenen dat de Britse nationale trots zo sterk ontwikkeld is, zegt Cohn-Bendit, is dat zij als enige Europeanen kunnen zeggen: „Hitlers legers zijn ons land nooit binnengevallen.”

Vandaar misschien dat Merkel nauwelijks reageerde op Trumps aantijgingen. Zij weet: dankzij Amerikaanse protectie is Europa sinds 1945 niet meer gestruikeld over de Duitse kwestie. Als die protectie verdwijnt, komt die kwestie als een boemerang terug. Misschien wel voordat er weer Amerikaanse ambassadeurs in Europese hoofdsteden zitten.