Column

Winterporno

Op woensdagen schrijft Japke-d. Bouma in NRC over kantoorclichés, holle frasen en ‘jeukwoorden’; op vrijdagen gaat ze op zoek naar mooie taal. Deze week: ‘horrorwinter’, ‘Elfstedenkoorts’ en ‘ruige rijp’, oftewel: ‘winterporno’.

Als de temperaturen onder de nul graden zakken, valt Nederland ten prooi aan een fascinerend fenomeen: de winterclichés over het winterweer.

In de zomer heb je natuurlijk ook clichés in de weerberichten, denk aan ‘boterzachte temperaturen’, ‘actieve storingen’, ‘regensluiers die onze kant op koersen’, ‘onstuimige nachten’, ‘hogedrukgebieden die koers zetten naar ons land’ en de ‘gevoelstemperatuur’ – maar in de winter is het helemaal genieten geblazen.

Dan gaan echt alle remmen los om de enormiteit van de elementen te beschrijven. Ik noem het altijd ‘winterporno’, zo groot is de extase waarmee we ons eraan overgeven. Ik denk dat de Vieze Man in de winter bij het weerbericht werkt en met ballen in zijn buik woorden gaat verzinnen als er heel koud en extreem weer op komst is.

‘Sneeuwalarm’ bijvoorbeeld, dat is zo’n woord. En ‘winterse storingen’, ‘dooiaanvallen’ en ‘de strijd tegen de gladheid’ – niet de strijd tegen het terrorisme, nee, ‘de strijd tegen de gladheid’.

Maar ook ‘zoutwaterijs’ vind ik heel mooi. Of ‘schaatskoorts’, ‘stuifsneeuw’, ‘sneeuwduinen’, ‘sneeuwjacht’, ‘tintelwinter’ en, ‘het weerwoord van 2016’ volgens Omroep Gelderland – ‘flitswinter’.

En dan is er nog ‘dondersneeuw’ – dat is onweer met sneeuw – en, in oplopende mate van hardheid: ‘papsneeuw’, ‘plaksneeuw’ en ‘paksneeuw’. Ze zeggen wel eens dat de eskimo’s honderd woorden voor sneeuw hebben – wat overigens niet zo is – maar wij hier in Nederland overklassen ze moeiteloos met al onze winterporno.

Deze week kwamen daar weer twee mooie nieuwe uitdrukkingen bij. Namelijk: de ‘uitsneeuwende mist’, als variant op de ‘aansneeuwende’, de ‘aanvriezende’ en de ‘insneeuwende mist’ – en, mijn lievelingswoord van de dag: ‘ruige rijp’.

Maar er is ook ‘harde rijp’. Geen slappe rijp, geen halfzachte rijp, geen natte rijp, nee: ‘harde rijp’. Over winterporno gesproken. Het is bevroren mist en het heeft iets met de luchtvochtigheid te maken.

Maar het toppunt van alle winterporno is voor mij toch altijd weer: de ‘horrorwinter’, een woord dat meteen de kop opsteekt als het maar een beetje gaat winteren. Geen ‘thrillerwinter’, wat ook een prima filmgenre zou zijn om het te beschrijven, nee, meteen de overdrive: ‘horrorwinter’.

Want dat willen wij Nederlanders het liefst, hè: een horrorwinter waarvan we lekker kunnen griezelen bij onze warme kachels. Een horrorwinter waarin we door de ANWB gewaarschuwd worden dat we onze winterbanden eronder moeten leggen. Met ‘codes rood’, strooiwagens en ‘koudefronten’. Dat er een leger ijspegels aan de grens staat om het land binnen te vallen.

Een horrorwinter met ‘ijsgang’, ‘bevriezing van natte weggedeelten’, ‘opkruiend ijs’, onbereikbare Waddeneilanden en doodgevroren rayonhoofden.

En dan is er natuurlijk nog de ultieme ontlading van al die winterporno: het collectieve orgasme waar heel Nederland zo naar verlangt: de Elfstedentocht. En al twintig jaar geleden, hè, dat de laatste was. Je leert op liefdescursussen altijd dat je het orgasme zo lang mogelijk moet uitstellen. Nou, dat zit bij die Elfstedentocht wel snor.

Sterker nog, hij komt natuurlijk nooit meer. Dat weet iedereen. Deze week werd namelijk ook bekend dat 2016 het warmste jaar sinds 1850 was. Niks horrorwinters dus, in de toekomst krijgen we hooguit nog romantischekomediewinters, waarin iedereen een beetje moet afzien maar op het eind gewoon weer lekker voor de avondspits thuis is.

Maar het meest lijken onze winters natuurlijk op tragikomedies. Op zo’n tragische Italiaanse film waarin iedereen heel veel wil, hoopt en smacht, maar waar het geluk nimmer bereikt wordt.

We hopen allemaal nog steeds op een The Shining-winter – je weet wel, die bloedenge horrorfilm met Jack Nicholson, met zijn bijl, in een sneeuwstorm. Maar we krijgen la grande bellezza.

De opwarming van het klimaat – het is niet eerlijk.

Heeft u mooie taal gehoord? Mail de redactie of stuur uw suggestie via Twitter naar @Japked