Opinie

    • Ilja Leonard Pfeijffer

Uitsluiten

De verleiding is groot om het te interpreteren als moreel besef dat doorbreekt als een zonnestraal door een dreigend wolkendek dat deemstert boven de grauwe geestlanden. Dat de premier en partijleider van de VVD Mark Rutte uitsluit dat zijn partij een coalitie zal vormen met de PVV van Geert Wilders, lijkt op een demonstratie van fatsoen en verantwoordelijkheidsgevoel en op een vaderlijke geruststelling aan het angstige volk dat er wat betreft de liberale voorman grenzen zijn die niet zullen worden overschreden.

Maar dat is het niet. Het is tactiek. Alles wijst erop dat de verkiezingen die over 54 dagen zullen plaatsvinden, een tweestrijd zullen worden tussen de VVD en de PVV. Dat is een droomscenario voor beide partijen. Door een coalitie met de PVV in dit stadium uit te sluiten werpt Rutte zichzelf doelbewust op als de leider van de grootste van de andere partijen, als aanvoerder van de coalitie van fatsoenlijken en als voorganger in de strijd tegen Wilders. De uitsluiting van de PVV is bedoeld om het idee dat het een tweestrijd zal worden te bevestigen en te onderstrepen. Omdat Rutte weet dat de zestig of zeventig procent van de Nederlanders die Wilders niet verafgoden, hem verachten en zullen stemmen op de grootste partij uit het andere kamp vanuit het idee dat dat de beste garantie biedt om hem de weg naar de macht te versperren, meent hij terecht dat hij electoraal van die tweestrijd kan profiteren.

Vervolgens is het natuurlijk de vraag wat de belofte om de PVV uit te sluiten na de verkiezingen waard is, wanneer de electorale buit is binnengehaald. Rutte heeft er persoonlijk ervaring mee hoe lucratief een tweestrijd kan zijn en hij heeft tevens hoogstpersoonlijk gedemonstreerd hoe makkelijk het is om die zelfgecreëerde kloof vervolgens te overbruggen. Toen was het de PvdA, maar die socialisten zijn in VVD-kringen net zo melaats als de PVV’ers van nu, althans wanneer het zo uitkomt. Het trucje is bekend. Je doet andermaal een beroep op je verantwoordelijkheidsgevoel. Je zegt dat je weet dat je hebt beloofd om het niet te doen, maar het land moet toch geregeerd worden. De belangrijkste of misschien wel enige garantie dat de VVD woord houdt en niet met de PVV zal regeren, is de PVV zelf. Ze hebben geen capabele mensen. Zo’n kabinet wordt een janboel. Dat zal de VVD niet aandurven. En ze zullen het verkopen als een principieel standpunt.

Maar intussen zitten we dus de facto met een heus cordon sanitair, zoals in de goede oude tijd van de Centrumpartij. Het zal interessant zijn om te zien welke gevolgen dat heeft. De reactie van Wilders is uiteraard dat hij weer in zijn slachtofferrol kruipt en op hoge toon gaat piepen dat de elite een cordon sanitair heeft geplaatst om het volk. Maar hoewel de kiezers van Wilders dom zijn, zijn ze ook niet achterlijk. Als je de boel eens lekker wilt stangen en een onaangepaste antipoliticus in het zadel wilt helpen, gewoon omdat dat kan, dan moet dat wel ook echt kunnen om leuk te zijn. Maar zo is er niks aan. Ik sluit niet uit dat het cordon sanitair de doodsteek zal zijn voor Wilders.

Hoe dan ook zal het slagveld na de verkiezingen niet te overzien zijn. De meest adequate reactie op de manoeuvre van Rutte om een coalitie met de PVV uit te sluiten kwam van Annemarie Jorritsma: „Ik moet nog zien of het überhaupt lukt een coalitie te maken.”

Ilja Leonard Pfeijffer is schrijver en dichter
    • Ilja Leonard Pfeijffer